|
|
|
|
|
|
||
|
AKTİV BÖLMƏLƏR |
|
XƏBƏRLƏR. |
|
KITABXANA - 04 - Antikorrupsiya (ak) |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
YUXARI DAİRƏLƏRDƏ KORRUPSİYA və o, cəmiyyətə nəyin bahasına başa gəlir? Corc Mudi-StüartMənbə: "Məşvərət", N16, 1999 Korrupsiya iqtisadi siyasətə və inkişaf edən dünyada demokratiyanın təşəkkülünə necə təsir göstərir? Bu mühüm həyati məsələ bütün dünyada diqqəti özünə daha çox cəlb etdikcə, biz bu sosial bəla ilə mübarizənin daha əhəmiyyətli qabarmalarını müşahidə edirik: Latın Amerikasında antikorrupsiya kodeksinin qəbulundan rüşvətin yolverilməzliyi barədə maddələrin dövlət kontraktlarına daxil edilməsi təcrübəsinin geniş yayılmasına qədər. Beynəlxalq Özəl Sahibkarlıq Mərkəzi (BÖSM) Braziliyada qanunvericilik orqanlarının görkəmli nümayəndələrinin, müəssisələrin və kütləvi informasiya vasitələrinin rəhbərlərinin iştirakı ilə beynəlxalq konfrans keçirilmişdir, haradakı inandırıcı şəkildə nümayiş etdirilmişdiki, vəzifəli şəxslərin korrupsiyalaşması sazişlərin qiymətlərinin şişirdilməsinə necə gətirib çıxarır. Aşağıda göstərilən məqaləni həmin konfransın əsas məruzəçilərindən biri olan Corc Mudi-Stüart yazmışdır. Onun korrupsiyanın miqyaslarının azaldılması üzrə təhlili xülasələri və rəyləri bütün dünyada istifadə oluna bilər. Korrupsiya haqqında söhbətin nədən başlamasından asılı olmayaraq, birinci növbədə bu hadisəyə tərif vermək zəruridir. Çox güman ki, “İctimai elmlər ensiklopediyası”nın təklif etdiyi ifadə yerdə qalanlardan ən dürüst və yığcamdır: “Korrupsiya şəxsi mənfəət əldə etmək məqsədilə dövlət vəzifəsindən sui-istifadə etməkdir”. Sözsüz ki, belə tərif olan milli və yerli səviyyəli vəzifəli şəxslərin, siyasətçilərin satın alınmasının bütün növlərini əhatə edir, lakin özəl bölmədə rüşvətxorluğu istisna edir. Eləcə də “dövlətin yüksək dairələrində olan korrupsiya”nı və yaxud yüksək rütbəli vəzifəli şəxslər, nazirlər, dövlət başçıları arasında müşahidə olunan “iri korrupsiya”nı immiqrasiya xidmətlərinin əməkdaşlarına, gömrük işçilərinə, polislərə və başqalarına xas olan “xırda korrupsiya”dan fərqləndirmək lazımdır. Söhbət sadəcə rüşvətlərin ölçüsündən getmir. Xırda rüşvətxorluq formal proseduru tez keçmək və ya onu heç keçməmək imkanını nəzərdə tutursa “iri korrupsiya”nın isə məsul qərarların qəbuluna təsiri ehtimal olunur. Bütün diqqətimizi “iri korrupsiya”ya yönəltməklə biz heç də sıravi vətəndaşların, ələlxüsus əhalinin məmur özbaşınalığı qarşısında aciz qalan kateqoriyalarının həyatını zəhərləyən xırda rüşvətxorluqla barışmağı düşünmürük. Lakin iri korrupsiya dövləti dağıtmağa qadirdir: onun nəzarətdən çıxdığı yerdə xırda rüşvətxorluğun qarşısının alınması haqqında heç düşünməyə dəyməz. İri korrupsiyanı qidalandıran sazişlərin növlərini müəyyənləşdirmək üçün əsasən üç əsas meyar göstərmək olar. Onlardan birincisi sazişin rüşvətin ölçüsüylə müqayisə edilən həcmi: əgər layihənin və ya kontraktın dəyəri iri rəqəmlərlə ifadə edilmirsə ona heç fikir də vermirlər. İkinci meyar mükafatın tez bir zamanda alınması: heç kimə öz pulunu iki-üç il gözləmək perspektivi maraqlı deyil. Nəhayət axırıncısı, hansını ki, “məxfiləşdirmək meyli” adlandırmaq olar: saziş nə qədər mürəkkəb və texniki cəhətdən iri həcmli olarsa onun haqqında “narahat” sualların verilməsi şansı da bir o qədər az olar. Bu meyarların tətbiqi belə nəticə çıxarmağa imkan verir ki, fəaliyyətin aşağıdakı növləri ilə bağlı əməliyyatlar korrupsiya üçün ən münbit zəmindir:
Şübhəsiz ki, müxtəlif müqavilələrin cəlbediciliyi çox geniş diapazon hüdudlarında variasiyadadır. İri korrupsiyanın mexanizmində ən mühüm hissə yerli nümayəndədir. Bir qayda olaraq, iri korporasiyaların satış şöbələrinin rəhbərləri dünyanı yüz dollarlıq əskinaslarla dolu çamadanlarla gəzmirlər. Bunun əvəzinə onlar nümayəndə təyin edirlər (bu da çox zaman cəmiyyətdə hörmətə malik olan adam olur) ki, müqavilə alınarsa onun dəyərinin 10-20%-i ölçüsündə mükafat təklif edilir. Beləliklə, korporasiya özünü məsul işçi ilə hər hansı ləyaqətsiz münasibətlərdən azad edir. Korporasiyanın rəhbərliyinə heç də mütləq bilmək lazım deyildir ki, nümayəndə bu bol mükafatdan üçüncü ələ neçə faiz verib və yaxud, ümumiyyətlə, heç nə verməyib. Rüşvət verənlə korrupsiyalaşmış məmur arasındakı bu məsafəyə baxmayaraq, çox adamlar çətin inanırlar ki, sanki qüsursuz ada malik olan korporasiyalar rüşvətxorluğa cəlb oluna bilərlər. Bu fakt onunla izah olunur ki, öz ölkəsində məmurların satın alınması hər yerdə cinayətə görə cəzalanan fəaliyyət sayıldığına baxmayaraq, vəzifəli xarici şəxsə özgə ərazisində (Amerika Birləşmiş Ştatları istisna olmaqla) rüşvətin verilməsi cinayət sayılmır. Agent xidmətindən istifadənin törətdiyi bu qeyri-kriminal xarici ruşvətlərin və “mənə nə” münsibətinin belə uzlaşması iri korrupsiyanın nazim çarxını hərlədən həmin o qüvvədir. Sazişlərin dəyərinin artması Beləliklə, korrupsiyanın vurduğu ziyanı necə qiymətləndirmək olar? Ən aşkar effekt sazişin maya dəyərinin artmasıdır. Deyək ki, əgər verilən rüşvətin həcmi 10%-dirsə nəzərə almaq lazımdır ki, bu məbləğin ancaq cüzi hissəsi satıcı tərəfindən ödəniləcək, belə ki, sadəcə olaraq, o, bu məbləği satış qiymətinə əlavə edəcək. Doğrusu, rüşvətin verilməsi faktının özü belə satıcıya dəyərin hətta rüşvətin həcmindən də artıq məbləğdə yüksəldilməsi imkanını verir. Əgər satış obyekti idxal olunmuş mallardırsa, onda idxalın dəyəri alıcının haqq-hesabı ödəməsi üçün zəruri olan valyutanın məbləğini yüksəldəcəkdir. Amma ki, bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə valyuta ehtiyatları olduqca məhduddur. Lakin vurulan zərərin dərəcəsinə görə dəyərin artması digər aspektlə müqayisəolunmazdır. Elə ki şəxsi mənfəətin qazanılması imkanı reallaşır, müqavilənin verilməsi üzrə digər qanuni meyarların hamısı: dəyər, keyfiyyət, qoyuluş şərtləri və s. kənara atılır. Nəticədə heç də ən optimal olmayan təchizatçı və/və ya icraçı seçilir, heç də ən yaxşı olmayan mallar alınır. Dövlətin ehtiyaclarına ən çox uyğun olanlara yox, tamamilə lazımsız tədarüklərə və layihələrə üstünlük verilməsinə gətirib çıxaran qərarların belə təhrif olunmuş prioritetlərlə əsaslandırılmış qəbulunun yeganə bir səbəbi dövlət məmurlarının qiymətli mükafatlar ala bilmələridir. Hərbi tədarüklərin iri korrupsiyanın çiçəklənməsi üçün ən əlverişli kateqoriyaya aid olduğu yada salınsa, onda xüsusi tələbat olmadan tez-tez hərbi təchizatların edilməsinə təəccüblənməyə lüzum olmaz. İri korrupsiyanın vurduğu iqtisadi zərərdən başqa ondan az ciddi olmayan mənəvi zərərdən də danışmamaq olmaz. İnkişaf etmiş ölkələrdə tez-tez belə arqumentlər eşitmək olar: “Onların iş aparmaq təcrübələri ilə barışmaq lazım gəlir. Rüşvətxorluq onların mədəniyyətinin tərkib hissəsidir. O şey ki burada qəbulolunmazdır, orada tamamilə normaldır” (“orada” sözü altında hər hansı inkişaf etməkdə olan ölkə nəzərdə tutulur). Lakin belə özünü doğrultma vicdanlı afrikalılar, asiyalılar, şərqi avropalılar və cənubi amerikalılar tərəfindən qeyzlə rədd edilir. Korrupsiyanın qabaqcıl industrial dövlətlərə nisbətən inkişaf etməkdə olan ölkələrdə daha çox vüsət alması ilə razılaşmamaq olmaz, amma onun kiminsə mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi olmasını təsdiqləmək doğru deyildir. Korrupsiyanın müxtəlif dövlətlərdə səviyyəsinin müqayisəli səciyyəsi Baş qərargahı Berlində yerləşən, biznesdə korrupsiyaya qarşı qeyri-kommersiya alyansı olan “Transperensi interneşnl” təşkilatı bu gün 54 ölkəni əhatə edən çox faydalı olan Korrupsiyanın Təsir İndeksini işləyib hazırlamışdır. İndeksin əsasına hər bir ölkə üzrə ayrılıqda on tədqiqatın nəticələri qoyulmuşdur və heç olmasa dörd asılı olmayan tədqiqatın verilənlərini almaq mümkün olmayan ölkələr ora daxil edilməmişdir. Korrupsiyanın təzahüründən tam azad olan ölkəyə onballıq sistemlə ən yüksək ball verilir, sıfır isə ölkədə bütün sahibkarlıq üzərində zorun və rüşvətxorluğun hökm sürdüyünü göstərir. Heç bir ölkə nə on və nə də sıfır ball almamışdır. Maksimal və minimal göstəricilər müvafiq olaraq Yeni Zelandiyaya (9,43) və Nigeriyaya (0,69) məxsusdur. Bəzi istisnalarla, siyahının yuxarı yarısındakı ölkələr sabit və möhkəm demokratik dövlətlərdir. Aşağı hissədə buna əks vəziyyət müşahidə olunur. İri korrupsiya cəmiyyətin demokratik quruluşuna ciddi zərər vurur. Hələ 1777 ildə İngiltərə və İrlandiyanın görkəmli dövlət xadimi Edmund Berkin demişdi ki: “Korrupsiyanın çiçəkləndiyi bir cəmiyyətdə azadlıq uzun ömür sürməz”. O demək olar ki, Afrika və Latın Amerikası ölkələrində nə baş verəcəyini əvvəlcədən görmüşdü. Korrupsiya demokratiyanı tam iflasa uğratmasa da, amma sözsüz ki, bəzi ölkələrdə onun “aşınmasına” gətirib çıxarırdı. Məsələn, aydındır ki, korrupsiyalaşmış nazirlər və məmurlar onların əməllərini cəmiyyətə çatdıran söz azadlığına və mətbuat azadlığına yol verməzlər. Bunu etməyə heç parlamentdəki müxalifəti də qoymazlar. İri korrupsiya nəticəsində varlanma, korrupsiyalaşmış siyasətçilərə elə bu cür natəmiz üsullar vasitəsi ilə iqtidarda qalmağa çox yüksək dərəcədə yardım edir. Biz gücsüz deyilik İri korrupsiyanın vurduğu həm maddi və həm də mənəvi zərəri nəzərə aldıqda “bununla necə mübarizə aparılmalıdır?” sualı meydana çıxır. Onu, ümumiyyətlə, kökündən qoparmaq haqqında düşünmək sadəlövhlük olardı. Lakin bir çox ölkələrdə “Transperensi interneşnl” ilə əməkdaşlıq edən və korrupsiyanı əhəmiyyətli dərəcədə ixtisar etməyin mümkünlüyünə inanan xeyli təşkilat yaranmışdır. “Tİ”nin sərəncamverici direktoru Ceremi Poupun dediyi kimi, korrupsiyanı minimal riskli və yüksək gəlirli müəssisədən minimal gəlirli və yüksək risklisinə çevirmək lazımdır. Bu bəla ilə mübarizədə ilk vasitə cinayət hüququ olmalıdır. ABŞ-ın 1977-ci ildə çıxan xaricdə korrupsiya üsullarının yolverilməzliyi haqqında qanunu Amerika korporasiyalarının rəhbərlərinə birbaşa və ya vasitəçiliklə xarici məmuru və ya siyasətçini satın almağa cəhd etdikləri halda, onların ABŞ vətəndaşına rüşvət verməyə cəhd etdikləri hala nisbətən daha yüngül cəza alacaqlarına heç bir ümid vermir. Digər heç bir ölkədə buna oxşar qanun yoxdur, amma vəziyyətin dəyişiləcəyinə inanmaq lazımdır. ATƏT-in iştirakçısı olan dövlətlərin hökumətləri (bəziləri çox həvəssiz) yekdilliklə razılıq verdilər ki, başqa ölkənin ərazisindəki rüşvətxorluğu da cinayəti elan etmək lazımdır baxmayaraq ki, bəzi ingilis hüquqşünasları eksterritorial qanunların İngiltərə qanunvericiliyinə zidd olduğuna əsaslanaraq etiraz etmişdilər, amma onların tutarqaları olduqca inandırıcı görünmədi, çünki, Böyük Britaniya terrorizmlə və narkotika idxalıyla mübarizəyə yönəlmiş eksterritorial qanunlara tabe olur. Şübhəsiz ki, ATƏT-in bütün ölkələrinin ərazilərində təklif olunan dəyişikliklərin həyata keçirilməsi üçün xeyli vaxt tələb olunacaq. ABŞ-ın xaricdə korrupsiya üsullarının yolverilməzliyi haqqındakı qanununun bəzi opponentləri iddia edirlər ki, o, səmərəli deyildir, çünki, onsuz da, Amerika şirkətləri rüşvət paylayır. Lakin qanunun səmərəliliyi barədə onun nə dərəcədə mükəmməl olması ilə yox, yaxşılığa doğru hansı dəyişiklikləri təmin etməyə qadir olması ilə mühakimə edirlər. ABŞ-ın xaricdə korrupsiya üsullarının yolverilməzliyi haqqındakı Qanunu bu sınaqdan şərtsiz olaraq çıxmışdır. Eləcə də digər iri ticarət dövlətlərinin buna oxşar qanunvericilik aktını qəbul etməyi bacarmadıqlarına görə amerikalı ixracatçıları öz rəqiblərindən geri qalmamaq üçün bəzən qeyri-leqal addımlar atmağa məcbur olmasını nəzərə alaraq, bu qanunun səmərəliliyi barədə nəticə çıxarmaq olar. Rüşvətxorluq qeyri-qanunidir Rüşvətxorluğun qanunla cəzalanan cinayətelan edilməsi korporasiyalar üçün vergiqoyulmaya şərtsiz olaraq təsir edəcəkdir. Bu yaxınlara qədər Avropanın bütün ölkələrində kortəbii yaranmış belə qəbulolunmaz şərait mövcud idi ki, xaricdə veriləcək rüşvətlərin məbləği “işgüzar xərclər” kimi tərtib edilir və vergidən azad olunurdu. Bu da mahiyyətcə korrupsiyanın maliyyə mənbəi xidmətini göstərirdi. ATƏT-in iştirakçıları olan ölkələrin hamısı vəziyyətin qaydaya salınmasına meylli və hazır olduqları barədə bəyanat vermişdir, Böyük Britaniyada isə artıq bu, həyata keçirilmişdir. Anqlosakson ümumi qanunvericiliyinə görə, müttəhimin günahı sübuta yetirilməyincə günahsız sayılmasına baxmayaraq, vergi orqanları ilə mübahisələrin həllində təqsirsizlik prezumpsiyası rol oynamır. Rüşvətxorluğun yeni statusu eləcə də auditorların vəziyyətini də dəyişəcəkdir. Əgər auditor şirkətin hesabında bu və ya digər köçürmənin gizli yarandığı barədə məlumat verməzsə ( bu da ki, hər bir kənarauditorun birbaşa vəzifəsidir) onda razı qalmayan hər hansı səhmdar elə oradaca onu səhlənkarlıqda günahlandırar və məhkəməyə verə bilər. “Transperensi interneşnl” bu yaxınlarda “Biznesdə təmizlik adaları” adı altında daha bir maraqlı konsepsiya işləyib hazırlamışdır ki, o da dövlət sahəsindəki bütün iri müqavilələrə “Antikorrupsiya paktının” (AKP) maddələrinin daxil edilməsinə əsaslanır. AKP-yə görə, müqavilənin tərəfləri, müqaviləni imzalayan dövlət məmurları və korporasiyaların rəhbərləri onunla əlaqədar “mükafat”ları heç bir şəkildə zorla almamağı və təklif etməməyi öhdələrinə götürürlər. (Axırıncı səhifədə nümunə göstərilir). Onun maddələrini aşkar şəkildə pozan korrupsiya xarakterli ixtiyari fəaliyyətə görə AKP-nin sanksiyaları günahkarların uzun müddətə “qara siyah”ıya salınmasından və bundan əvvəl bağlanmış müqavilənin ləğvindən ibarətdir. “Təmizlik adaları”na qarşı o tutarqaları irəli sürmək olar ki, müqavilə münasibətlərinin hər iki tərəfi onsuz eləməyə borclu olduqlarını (rüşvəti təklif etməmək və almamağı) edirlər. Buna baxmayaraq, elə inandırıcı faktlar mövcuddur ki, konkret müqaviləyə daxil edilmiş konkret antikorrupsiya öhdəliyi və onlar yerinə yetirilmədikdə tətbiq olunacaq müfəssəl yazılmış sanksiyalar ümumi ibarələr və “özünü düzjün aparmaq kimi mücərrəd vədlərə münasibətdə ”iştirakçılar tərəfindən daha ciddi qavranılır. “Siqnalverənlər”in, yəni rəislərinin dövlət müqavilələrindən həddən artıq və ya jizli şəxsi gəlir əldə etmələri barədə məlumat verənlərin həvəsləndirilmə və mükafatlandırılmasını nəzərdə tutan Amerika qanunları son zamanlar avropalıların diqqətini daha çox cəlb etməkdədir. İctimai rəy bu təcrübəyə getdikcə daha çox meyllənir, “siqnalverənlər”ə isə korrupsiyaya qarşı mübarizədə faydalı vasitə kimi baxılır. Lakin gələcəkdə diqqət daha çox “siqnalverənlər”in mükafatlandırılmasına yox, müdafiəsinə veriləcək. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə konsessiya şərtləri daxilində iri layihələrin maliyyələşdirilməsini təmin edən maliyyə təşkilatları da (xüsusilə beynəlxalq) mühüm rol oynayır. Günbəgün daha çox başa düşülür ki, ayrılmış fondların təyinat məqsədləri üçün istifadə olunması və daha korrupsiyalaşmış təchizatçılar və sazişdə iştirak edən dövlət məmurları tərəfindən mənimsənilməməsi üzrə nəzarət belə təşkilatların vəzifəsidir. Məsələn, Ceyms Vulfenson Beynəlxalq Bankın prezidenti təyin olunduğu ilk günlərdən antikorrupsiya tədbirləri barədə məsələni Bankın fəaliyyətindəki üstün istiqamətləri sırasına daxil etmişdir. Bu gün heç kəs bu faktı danmaz ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrə göstərilən yardım (kasıblaşmış dövlətlər üçün bu nə qədər vacib olursa olsun) rüşvətlərə sərf olunacaqsa o, donor ölkələr tərəfindən dəstəklənməyəcəkdir. Nəhayət, iri korrupsiya ilə mübarizədə əldə olunan vasitələri nəzərdən keçirdikdə ictimai rəy kimi vasitənin səmərəliliyini az qiymətləndirmək olmaz. Bu mühüm sahədə çoxlu səy göstərilməsi tələb olunsa da elə bu faktın özü, yəni cəmiyyətin korrupsiya barəsində daha çox danışması və ona qarşı əksfəaliyyətin mühümlüyünü anlaması yaxşı əlamətdir. Korrupsiyanın ən aşağı səviyyəsi haradadır?
Mənbə : “Transperensi interneşnl” tərəfindən hazırlanmış Korrupsiyanın Təsir İndeksi, 1995-1996 illər. Siyahıdakı yer ancaq bir sıra sorğuların nəticələrinə əsaslanır və ancaq korrupsiyanın səviyyəsinin biznesmenlər tərəfindən qiymətləndirilməsini əks etdirir. Tədqiqat 1995 ildə ölkələrin az miqdarında aparılmışdır və buna görə də o ilin indeksi ancaq təqribi müqayisə üçün verilmişdir. Antikorrupsiya Paktının korporasiyalara aid əsas maddələri Antikorrupsiya paktı maddələrinin dövlət sahəsindəki müqavilələrə aid olduğu ölkələrdə iqtisadi fəaliyyəti həyata keçirmək istəyən şirkətlər öhdəlik məktubunu imzalamalıdırlar və bu sənədin tələblərinə riayət etməlidirlər. Bu məktubda aşağıdakı maddələr olmalıdır: 1. [Şirkətin adı] anlayır ki, korrupsiya bir çox ölkələrin sosial və iqtisadi inkişafına … zərər vurur. Biz yekdilliklə bu fikirlə razıyıq ki, bütün qüvvələri aşkarlığın və məsuliyyətin, xüsusən də beynəlxalq inkişaf, ticarət və investisiyalar kimi sahələrdə möhkəmlənməsinə yönəltmək zəruridir. 2. [Şirkətin adı] hökumət tərəfindən aşkarlığın və məsuliyyətin möhkəmləndirilməsi məqsədilə atılmış addımları alqışlayır. [Şirkətin adı] bununla əlaqədar: a) müsabiqə ərizəsini müzakirə edən vəzifəli şəxslərin hansı birinəsə rüşvət və eləcə də şirnikləndirmənin digər hər-hansı növünü təklif etməyəcək və verməyəcəkdir; b) bunu öz adından etməyə heç kimə (istər onun əməkdaşı və ya müstəqil agent olsun) icazə verməyəcəkdir; v) öz müsabiqə ərizəsində hər-hansı şəxslərə korporasiyanın əməkdaşları istisna olmaqla (lakin bu korporasiyanın əməkdaşlarına verilmiş mükafatlar haqqında məlumat daxil olmaqla) müsabiqə ərizəsinin ödənişləri ( istər edilmişlər, istərsə də müsabiqənin udulacağı təqdirdə) ilə bağlı olan bütün benefisiarlar haqqında tam məlumat verəcəkdir; q) rəsmi olaraq öhdəsinə götürür ki, [ölkənin adı] olan əməkdaşları və agentləri arasında bu ölkənin qanunlarına riayət etmələrini, xüsusilə də vəzifəli şəxslərə rüşvət və ya şirnikləndirmənin digər hər-hansı qeyri-qanuni növünü təklif etməmələrini və verməmələrini (birbaşa vəya dolayı yolla) tələb edən sərəncamı yayacaqdır. ............................ (Tarix) .......................... (İmza) Baş korporasiyanın baş rəhbəri Əlavə məlumatı “Transperensi interneşnl”in Berlindəki ofisindən və ya World Wide Web http://www.transparency.de vasitəsi ilə almaq olar. Amerika dövlətlərinin antikorrupsiya kodeksi Korrupsiya və rüşvətxorluğun miqyaslarından narahat olan Amerika Dövlətləri Təşkilatının iştirakçıları olan ölkələr 1996 ildə misli görünməmiş konvensiyanı ratifikasiya edib. Milli qanunvericiliyin Kodeksin tələblərinə tam uyğunlaşdırılması məqsədilə bəzi iştirakçı dövlətlər üçün hələ bir sıra daxili qanunların qəbulunun zəruri olmasına baxmayaraq, xeyli əməli tərif və mexanizmləri əks etdirdiyindən konvensiya çox mühüm əhəmiyyətə malikdir. ADT hökumətlərinə olan rüşvətxorluq və jizli gəlirlərə görə cinayət məsuliyyətinin nəzərdə tutulması tələbi kodeksin əsasını təşkil edir. Digər əsas maddələr arasında aşağıdakıların adını çəkmək olar: Başqa ölkənin hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən aparılan istintaqa yardım göstərməkdən imtina etmək üçün əsas kimi “bank sirri”ni istifadə etmək qəti qadağandır. Hətta əgər dövlətlər arasında canilərin təhvil verilməsi haqqında saziş yoxsa da Kodeksin ratifikasiyası bunun üçün hüquqi əsasdır. Kodeksin verdiyi tərifə müvafiq olaraq, korrupsiya pul rüşvətlərinin alınmasından əlavə, qeyri-maliyyə şəklində “borc verilməsi”ni və mükafatlandırmanı da əhatə edir. Bundan əlavə, rüşvətverən və ya qarşılıqlı xidməti göstərən üçün əlverişli olanda vəzifəli şəxsin fəaliyyətsizliyi də korrupsiya kimi qiymətləndirilir. Konvensiyanın şərtlərinə görə, vəzifəli şəxslərin qeyri-qanuni varlanması korrupsiya hesab edilir və onu imzalamış dövlətlər bu əməli qanunvericiliklə (əgər belə qanun hələ qəbul edilməyibsə) cinayət cəzasına cəlb olunan etməlidir. ADT ölkələri korrupsiyanı kökündən kəsmək üçün bir sıra qabaqlayıcı mexanizmləri işə salmağa razılaşıb. O cümlədən bəzi hökumət məmurlarının gəlirlərinin və əmlakının qeydə alınması və nəşr edilməsi, həm dövlət bölməsində və həm də özəl bölmədə “siqnalverənlər”in müdafiəsi üçün tədbirlər və eləcə də rüşvət verməkdə suçlanmış şəxslər və şirkətlər üçün vergi güzəştlərini istisna edən qanunlar buraya aiddir. Konvensiyanı ADT-yə üzv olan dövlətlərin təqribən hamısının ratifikasiya etməsi çox əlamətdar faktdır. Konvensiyanın mətninin preambulasında deyilir ki, bölgə ölkələrinin hökumətləri “əmindir ki, korrupsiya ilə mübarizə demokratik institutları möhkəmlədir və iqtisadiyyatda sui-istifadənin və cəmiyyətin mənəvi sağlamlığına zərər vurulmasının qarşısını alır”. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
TƏQDİM EDİRİK |
|
|
|
Bütün hüquqlar qorunur. Materiallardan təkrar istifadə zamanı səhifəni göstərmək vacibdir. |
Powered bu TusiSoft