|
|
|
|
|
|
||
|
AKTİV BÖLMƏLƏR |
|
XƏBƏRLƏR. |
|
KITABXANA - 03 - Qanunvericilik (aq) |
|
TƏKMİLLƏŞDİRMƏ ÜÇÜN VAXT VAR
RAFİQ İSMAYIL Mənbə: "Məşvərət", N1-2, 1997 Şübhə yoxdur ki, cəmiyyətdə iqqasadi, siyasi, sosial funksiyalar daşıyan reklam müəyyən mənövi, etik və hüquqi normalarla tənzimlənməlidir.Bu mənada reklam haqqında qanunun Milli Məclisin müzakirəsinə təqdim olunması vaxtında qəbul olunmuş qərardır. Bir çox ölkələrdə reklam haqqında ayrıca qanun qəbul olunmayıb. Bu ölkələrdə reklam fəaliyyəti başqa qanunların ayrı-ayrı maddələri ilə tənzimlənir. Bundan əlavə, inkişaf etmiş ölkələrin bir çoxunda reklam etikası kodeksi qəbul olunub. 10 il bundan əvvəl Parisdə Beynəlxalq Ticarət Palatası tərəfindən qəbul edilmiş Beynəlxalq Reklam Etikası Kodeksi (BREK) həmin ölkələrin reklamçıları tərəfindən olduqu kimi qəbul olunub və ya onun əsasında milli kodeks işlənib hazırlanıb. Azərbaycanda bu sahədə tam boşluq idi. Ölkədə reklam bazarı hələ o dərəcədə təşkilatlanmayıb ki, reklam sifarişçiləri, istehsalçıları və daşıyıcıları üçün ümumi etika kodeksi qəbul edilsin. Reklamın bözi sahələri "Kütləvi informasiya vasitələri haqqında və İstehlakçıların hüquqlarının qorunması haqqında" qanunlarla tənzimlənirdi. Milli Məclisin müzakirəsinə təqdim olunmuş "Reklam haqqında" Azərbaycan Respublikası qanununun layihəsinin müəllifləri BREK-dən və başqa ölkələrin, ilk növbədə Rusiyanın reklam haqqında qanunundan faydalanmışlar. Qanunun 7, 8, 9, 10-cu maddələri BREK-nin ayrı-ayrı maddələrini xatırladır. Başqa ölkələrin qanunlarından istifadə edərək onu yerli şəraitə, xalqın mentalitetinə uyğunlaşdırmaq qanunvericilikdə qəbul olunmuş təcrübədir. Lakin burada bözən problemlər də ortaya çıxır. Bir sıra mənövi-etik anlayışları əks etdirən sözlər rus dilindən hərfi tərcümə olunduğundan bözi məfhumların tərifində qeyri-dəqiqlik var. Məsələn, qanunun 8-ci maddəsivdə ("Qeyri-dəqiq reklam") deyilir: " Aşağıdakılar barədə həqiqətə uyqun olmayan məlumatları əks etdirən reklam qeyri-dəqiq reklam hesab olunur". Bununla belə, əgər məlumat həqaqətə uyqun deyilsə, deməli, o, doğru deyil, yalandır. Qeyri-dəqiq məlumat isə yarımçıq məlumat deməkdir. Rusiyanın "Reklam haqqında" qanununda bu maddə 7-ci maddəyə ("Недостоверная реклама") uyğun gəlir. Qanunun "Əsas anlayışlar" maddəsində terminlərin açıqlanmasında da qeyri-dəqiqlik, bözən isə məntiq pozuntusu hiss olunur. Xüsusilə reklam sözünün tərifində çox ehtiyatlı olmaq lazımdır, çünki qanunun layihəsində reklam aktına qarşı çox ciddi (və haqlı) tələblər irəli sürülür. Bu tərif də Rusiyanın analoji qanunundan götürülüb. Tərif çox ümumidir - faktiki olaraq istənilən obyekt haqda maraq formalaşdıran informasiya reklam kimi qəbul oluna bilər. Bu mənada ABŞ-ın marketinq üzrə professoru F.Kotlerin reklama verdiyi tərif, zənnimizcə, daha dəqiqdir: "Reklam maliyyə mənbələri dəqiq gəsqərilməglə pullu informasiya yayımı vasitələri ilə həyata geçirilən qeyri-şəxsi gommunigasiya formasıdır." Ola bilsin, bir qədər fəlsəfi səslənir, laxin bu açıqlamada nə Rusiya qanununda, nə də Azərbaycan qanununda olmayan bir amil öz əgsini tapır – reglam informasiyasının sifarişçisi məlum olmalıdır və ya onu sübut etməyə imkan olmalıdır. Reklam aktında dörd tərəf iştirak edir: sifarişçi, istehsalçı, daşıyıcı və istehlakçı. Qanun da bu dörd tərəf arasındagı münasibətləri tənzimləyir. 7-ci maddədə "reklam agentliyi anlayışının da tərifi verilib: "reglam istehsalı və yayımı ilə bağlı gompleks xidmətlər göstərən peşəkar təşkilat - hüquqi şəxs". Bununla yanaşı ayrıca "reklam istehsalçısı", "reklam yayıcısı" sözlərini açıqlamağa, fikrimizcə, ehtiyac yox idi (yeri gəlmişkən, Rusiya qanununda da bu terminlər xüsusi olaraq açıqlanmır). Bundan əlavə, reklam agentlikləri universal və ya ixtisaslaşmış ola bilərlər, buna görə də həmin tərifdə "kompleks" sözünü çıxarmaq daha məqsədəuyğun olardı. Lakin bütün bu məsələlər həm birinci, həm ikinci oxunuşda qanunu müzakirə edən deputatların nəzər - diqtətindən kənarda qaldı. Demək olar ki, bütün çıxışlar əsasən qanunun tütün və alkaqol məmulatlarının reklamından bəhs edən 17-ci maddəsi ətrafında oldu. Və bu məsələdə Milli Məclis iki yerə bəlündü: bu cür malların reklamını tamamilə ləğv etməli, yoxsa ona müəyyən məhdudiyyətlər qoymalı? Dünya reklam qanunvericiliyində ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri tütün və alkoqol məmulatlarının reklamı məsələsidir. Ukrayna parlamentində reklam hapında qanun müzakirə olunarkən bu məsələ çox ciddi mübahisələrə səbəb olmuşdu. Problemin məğzi ondan ibarətdir ki, tütün və reklam məmulatlarının reklamı na dərəcədə məhdudlaşdırılmalıdır və bu cür reklam istehlakçıların siqaretə alışmasına nə dərəcədə təsir göstərir. Ugrayna erspertlərinin tədqiqatları aşağıdagi nəticələrə gəlməyə imkan verdi: 1. Tütün reklamı siqaret çəkənlərin artmasına, demək olar ki, təsir göstərmir, yalnız siqaret çəkənləri bu və ya dikər siqaret markasını seçməyə yənəldir. 2. Tütün reklamının məhdudlaşdırmasıyda məqsəd yaşlı istehlakçılar üçün nəzərdə tutulmuş reklamın uşaq və yeniyetmələrə təcirinin qarşısını almaqdır. Tüqünün reklamı vaxtilə tamamilə qadağan olunmuş bözi ölkələrdə (məsələn, Fransada) bu məsələdə yenbdən məhdudiyyət prinsipinə qayıdılması buna sübutdur. Seviydirici haldır ki, müzakirəyə təqdim olunmuş qanun lahiyəsində tütün və alkoqol məmulatlarının reklamı problemi inkişaf etmiş ölkələrin qanunvericilik təcrübəsini nəzərə almaqla həll olunur. Qanun tütün və alkoqol reklamının uşaqlara və gənclərə təsir göstərməməsi üçün müəyyən tədbirlər nəzərdə tutur və həmin reklamın sifarişçilərindən tələb edir ki, bu məmulatların insan sağlamlığına ziyan olduğu reklamda vurğulansın. Qeyd etmək lazımdır ki, 1997-ci ilin əvvəlində “Yeni Nəsil” Jurnalistlər Birliyinin mətbu KİV arasında apardığı sorğu göstərdi ki, onların 65%-i tütün reklamına müəyyən məhdudiyyətlər qoyulmasına tərəfdardır və yalnız 15%-i bu reklamın tam qadağan olunmasını istəyir. Reklam haqqında qanunun pozulmasına görə məsuliyyət və qanunun icrasına nəzarət məsələsinə gəldikdə isə demək lazımdır ki, nəzarətedici orqan kimi qanuda "müvafiq icra hakimiyyəti orqanı"nın təklif olunması suallar doqurur. Belə olan halda həmin orqanın bu pozuntulara (xüsusilə əgər söhbət kütləvi informasiya vasitələrindən gedirsə) necə nəzərət edəcəyi bəlli olmur. Rusiyada bu işlə inhisarçılığa qarşı dövlət komitəsi məşğuldur. İsveçdə isə istehlakçıları məsuliyyətsiz və yaxud yalan reklamdan qorumaq üçün "ombudsmen" deyilən xüsusi müvəkillər fəaliyyət göstərir. |
|
|
|
TƏQDİM EDİRİK |
|
|
|
Bütün hüquqlar qorunur. Materiallardan təkrar istifadə zamanı səhifəni göstərmək vacibdir. |
Powered bu TusiSoft