|
|
|
|
|
|
||
|
AKTİV BÖLMƏLƏR |
|
XƏBƏRLƏR. |
|
KITABXANA - 03 - Qanunvericilik (aq) |
|
MÜTƏŞƏKKİL CİNAYƏTKARLIQ VƏ AZƏRBAYCAN QANUNVERİCİLİYİ
İBRAHİM
BABAYEV Mənbə: "Məşvərət", N13, 1998 Cəmiyyətimizdə mütəşəkkil cinayətkarlığın varlığının etiraf edildiyi bir dövrdə qanunvericiliyin vəzifəsi hüquqi mübarizə tədbirlərinin hazırlanması, hüquq-mühafizə orqanlarının vəzifəsi isə bu və ya digər qanunvericilik aktı normalarının konkret əməllərə düzgün tətbiqidir. Əgər əvvəllər biz cinayətin bir qrup şəxs tərəfindən əvvəlcədən əlbir olmaqla törədilməsi haqqında danışırdıqsa artıq Azərbaycan Respublikasının mövcud cinayət qanunvericiliyinə mütəşəkkil cinayətkarlıq anlayışı məlumdur. Lakin cəmiyyətimizin bu gün qarşılaşdığı problem mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizənin səmərəliliyini artırmaq üçün qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsini və əməli işçilərin ixtisas cəviyyəsinin yüksəldilməsini tələb edir. Cinayətkar təşkilatlar və ya birliklərdən söhbət gedəndə təkcə konkret cinayət əməlini törədərkən səylərin birləşdirilməsi deyil, həm də ümumi hərəkət proqramı, məqsədlər, vəzifələr və ümumi davranış normalarının hazırlanması nəzərdə tutulur. Bu cinayətkar qruplaşmalar, bir qayda olaraq, geniş maddi imkanlara və əmlaka malik olur. Onların fəaliyyəti mövcud cinayət qanunvericiliyinə əsasən cəzalandırıla bilən konkret cinayət çərçivəsindən kənara çıxır. Bu halda birliyin müxtəlif üzvlərinin fəaliyyətinin koordinasiyasına, ümumi hərəkət xəttinin, strategiyasının, taktikasının hazırlanmasına, digər birləşmə və qruplarla qarşılıqlı əlaqələrin xassəsini müəyyənləşdirməyə ehtiyac yaranır. Bununla yanaşı cinayətkar qruplaşma üzvlərinin yaşayış, nəqliyyat və digər vacib şəraitlə təmin edilməsi ilə əlaqədar funksiyaların ayrılması hallarına tez-tez rast gəlinir. Cinayətkar fəaliyyət mürəkkəb olduqca onun yaratdığı təşkilatlar nəinki dövlətin qayda-qanunun təmin edilməsi səylərinə qarşı durur, hətta şantaj və fiziki məhv etmə yolu ilə onlara nəzarət etməyə çalışırlar. Cinayətkar təşkilatın bu səviyyəsində söhbət bir təşkilat kimi cinayətkar birliklə, həm də onun çoxşaxəli fəaliyyəti ilə mübarizədən getməlidir. Cinayətkar qrupun konkret cinayət törədən üzvləri üçün hüquq-mühafizə orqanlarında aparılan işin istintaqına təsir etmək, xarici pasport alaraq xaricə getmək və s. o qədər də asan deyil. Cinayətkar birlik üçünsə bu, problem deyil. Mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə bölmələrinin vəzifəsi cinayətkar birliklərin aşkar və ifşa edilməsidir.Bu birliklərin səciyyəvi xüsusiyyətlərinə aşağıdakıları aid etmək olar:
Bu gün cinayətkar mühitin müəyyən strukturu bərqərar olmuşdur. Bu strukturun manqaları aşağıdakılardır:
Cinayətkar birliyin nümayəndələri qanuna zidd əməldə bilavasitə və bilvasitə iştirak etmirlər, bununla yanaşı onlar diqqəti əlverişli cinayət fəaliyyətini təmin edən şəraitin yaradılması və dəstəklənməsində cəmləşdirirlər. Beləliklə, cinayətkar birlikləri müəyyən ərazilərdə və ya cəmiyyətin fəaliyyəti dairələrində qanuna zidd gəlirlərin mənbəyinə nəzarət edən cinayətkar qrupların çoxsəviyyəli birlikləri kimi müəyyənləşdirmək olar. Bu gün cinayətkar birliklər cinayət və cinayət-prosessual qanunvericiliyindəki boşluqlardan, dövlət aparatında korrupsiyaya uğramış əlaqələrin mövcudluğundan, daxili təhlükəsizlik strukturunun yaradılmasından istifadə edərək öz yoldaşlarını təmizə çıxarmağa imkan verən konspirasiyanın yüksək səviyyəsi ilə səciyyələnir. Bunun nəticəsində biz yüksək səviyyədə təşkil olunmuş cinayətkar qrupların sistemləşdirilmiş surətdə cinayət törədərək özlərinin qanuna zidd fəaliyyətinin coğrafiyasını genişləndirməsi halı ilə üzləşdik. Artan sayına və fəaliyyət miqyasına görə onlar beynəlxalq və transmilli xassə daşıyır. Buna görə də indi cinayətin hər hansı bir ölkədə planlaşdırılıb, digər ölkədə törədilməsi halları az deyil. Başqa sözlə desək, cinayətkarlıq fəaliyyəti müasir mərhələdə daha kəskin ifadə olunmuş korporativ cinayətin əlamətlərini qazanmışdır. Ümumiyyətlə, mütəşəkkil cinayətkarlığı parlaq ifadə olunmuş təşkilat strukturu və ciddi iyerarxiyası, xüsusi sosial, mənəvi davranış və məsuliyyət normaları, sanksiya və şirnikləndirmə sistemi, cinayətkarlıq fəaliyyətinin müxtəlif sahələrinə qoyulan kifayət qədər pul vəsaiti olan, yerli mafiya nümayəndələri öz xarici həmkarları ilə sistemləşdirilmiş əlaqələr yaratmaq üçün xaricə getdikdə beynəlxalq meydana sıcrayış edən təşkilat və ya birlik kimi səciyyələndirmək olar. Yuxarıda deyilənlər cinayətkar qruplaşmaların fəaliyyətinin geniş miqyaslı olmasını, cinayətlərin törədilməsi metodu və üsullarının kəskinliyini sübut edir. Mütəşəkkil cinayətkarlıqla səmərəli mübarizə üçün hüquq-mühafizə orqanlarının mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə aparan xüsusiləşdirilmiş bölmələri yaradılır. Buna əsaslanaraq yuxarıda adı çəkilmiş bölmələrə cinayətkar birliyi vaxtında aşkar və ifşa etməyə imkan verən əlavə səlahiyyətlər verilməlidir. Bu nöqteyi-nəzərdən respublikamızda bu məsələ üzrə aparılan qanunvericilik işinin bəzi məsələlərinin üzərində dayanmaq istərdim. Birincisi, mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə haqqında qanun layihəsinə görə mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə aparan xüsusiləşdirilmiş bölmələrin yaradılması nəzərdə tutulmuşdur. Bəziləri bunu daxili işlər orqanlarının struktur vahidi kimi qəbul etsə də, işçi qrupun fikrincə, bu cür bölmələr milli təhlükəsizlik və prokurorluq orqanları da daxil olmaqla hər bir hüquq-mühafizə orqanı nəzdində yaradılmalıdır. Əksər hallarda mütəşəkkil qruplar və birliklərin törətdiyi cinayətlər cinayət axtarışı şöbəsi və ya digər bölmələrin işçiləri tərəfindən açılır. Burada belə bir sual meydana çıxır: ayrı-ayrı struktur bölmələrin qarşılıqlı fəaliyyətini məqsədəuyğun surətdə necə qurmaq olar? Təsəvvür edilir ki, özündə mütəşəkkil cinayətkar strukturu və davam edən cinayət fəaliyyəti göstərən davamlı birləşmənin mövcudluğunu əks etdirən materiallar təşkil olunmuş cinayətkarlıqla mübarizə aparan xüsusiləşdirilmiş bölmələrə ötürülməlidir. Bu materialdan həm də cinayətkar fəaliyyətin məqsəd və məzmununun özündə kriminal gəlirin təminatını, rəsmi strukturlardan istifadəni, dövlət orqanlarının fəaliyyət sabitliyinin pozulması və deformasiyasını birləşdirdiyi də bilinməlidir. Əlbəttə ki, hüquq-mühafizə orqanlarının digər struktur bölmələrinin əməkdaşları üçün müvəffəqiyyətlə apardıqları və çox əmək sərf etdikləri işin materiallarından ayrılmaq çətindir. Onlar bu materialların nə üçün ötürülməsini dərk etməlidir və bu ötürülmənin zəruriliyi qanunla reqlamentləşdirilməlidir. Buna baxmayaraq, bəzən belə bir fikir söylənir ki, mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə aparan xüsusiləşdirilmiş bölmələr iqtisadi cinayətkarlıqla mübarizə bölmələrinin işindən bəhrələnirlər. Mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə aparan xüsusiləşdirilmiş bölmələrə əlavə səlahiyyətlər verilərsə və belə materiallar üzrə xüsusi cinayət-prosessual və operativ-axtarış iş rejimi nəzərdə tutularsa, yuxarıda qeyd edilənlər mümkün ola bilər. Məsələnin yalnız bu cür qoyuluşu şəraitində, məsələn, cinayət axtarışı şöbəsinin işçisi belə işlərin açılması üçün onun kifayət qədər səlahiyyətinin olmamasını dərk edə və materialların rəsmi surətdə ötürülməsində maraqlı ola bilər. Eyni zamanda materialların ötürülməsi vəzifəsinin pozulması müvafiq surətdə cəzalandırılmalıdır. Mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizənin cinayət-hüquqi tədbirlərinə toxunmadan Azərbaycan Respublikasının qanun layihəsinin maliyyə və iqtisadi fəaliyyətin yoxlanmasını əks etdirən bəzi məqamlarının üzərində dayanmaq istərdim. Belə ki, məsələn, layihəyə görə, şəxsin təşkil olunmuş cinayətkar birləşməyə aid olması haqqında məlumat olduqda təşkil olunmuş cinayətkarlıqla mübarizə bölməsi prokurorun razılığı ilə həmin şəxsin maliyyə-iqtisadi fəaliyyətinin ilkin yoxlanışını apara bilər. Diqqəti belə bir maddə də cəlb edir ki, mülkiyyət formasından asılı olmayaraq orqan və təşkilatların rəhbərləri, vəzifəli şəxsləri, digər işçiləri, eləcə də fiziki şəxslər mənşəyinin qeyri-qanuniliyi haqqında məlumatı olan və ya mənşəyinin qeyri-qanuniliyi fərz edilən əmlak və pul vəsaitini mühafizə üçün qəbul etdikləri və sərmayəyə çevirməyə kömək etdikləri halda, fiziki və hüquqi şəxslərin cinayətkar gəlirlərin leqallaşdırılması üçün məsuliyyət daşıyırlar. Və ya bu qanun layihəsinin digər normasını götürək. Bu normaya görə cinayətkar gəlirlərin leqallaşdırılması və artırılmasında günahlandırılan fiziki və hüquqi şəxslərin hesabları və əməliyyatları üzrə əmanətləri haqqında, eləcə də iqtisadi fəaliyyəti haqqında məlumat Azərbaycan Respublikasının mövcud qanunvericiliyi tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada alına bilər. Bu tələb “Banklar və bank fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununda dəyişikliklərin edilməsinə səbəb oldu. Həmin qanunun 35-ci maddəsi yalnız qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü əsasında hesablar və əmanətlər haqqında məlumatın əldə edilməsini nəzərdə tuturdu. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü isə birincisi, qaldırılmış cinayət işinin olmasını, ikincisi isə bu iş üzrə məhkəmə istintaqının başa çatmasını nəzərdə tutur. Belə halda şəxsin, fəaliyyətinin əsas istiqaməti “çirkli” pulların yuyulması olan cinayətkar birləşməyə aid olması haqqında iş üzrə istintaqın axıra çatdırılması mümkün olmazdı. |
|
|
|
TƏQDİM EDİRİK |
|
|
|
Bütün hüquqlar qorunur. Materiallardan təkrar istifadə zamanı səhifəni göstərmək vacibdir. |
Powered bu TusiSoft