ABŞ-ın SİYASİ SİSTEMİ
Konqres, Prezident, Ali Məhkəmə
HİKMƏT HACIZADƏ
Mənbə:
"Məşvərət", N5-7, 1997
"1776-cı ildə Müstəqillik
bəyannaməsinin müəllifləri möhtəşəm tarixi yeniləşmənin iştirakçısı oldular:
onlar fəlsəfi ideyalar
əsasında ölkə
yaratdılar. Ölkəmizin və hökumətimizin tarixi sübut edir ki, ideyaların da
tarixdə yeri var"
Riçard Nikson , ABŞ-ın 37-ci prezidenti
Ölkənin
çiçəklənməsini təmin etməli və onun daxili ziddiyyətlərini həll etməli olan
çoxlu siyasi sistemlər içərisində ABŞ-da yaradılmış prezidentli respublika
öz səmərəliliyinə görə qanuni maraq doğurur. ABŞ-dakı prezidentli respublika
tipi bu gün prinsipial olmayan dəyişikliklərlə dünyanın 150-dən artıq
dövlətində qəbul edilib. Elə buna görə də oxuculara yalnız Konqres və Senat
haqqında deyil, bütövlükdə ABŞ-nın zəngin dövlət quruculuğu təcrübəsindən
qısaca da olsa bəhs etməyi faydalı saydıq.
KONSTİTUSİYANIN
TARİXİ KÖKLƏRİ
İnsanların
yalnız könüllü razılığı ilə fəaliyyət göstərən dövlətin yaradılması ideyası
Avropada orta yüzilliklərin sonunda fəal genişlənməyə başladı. Hələ
"Əhdi-ətiq"də Allahla israillilər arasında könüllü bağlanmış
müqavilə əksini tapıb; bu müqaviləyə görə, israillilər on buyuruğu yerinə
yetirməli, Allah isə israilliləri qoruyaraq ölümdən sonra onlara cənnət əta
etməli vdi. Belə müddəalar Quranda da var. Burada göstərilir ki, peyğəmbər
özünün istədiyi kimi idarə etməli deyil, hamının razılığına əsaslanmalıdır:
"....işlərini öz aralarında məsləhət-məşvərətlə görər[lər]" (42:38);
"işdə onlarla məsləhətləş" (3:159); "Sən ancaq öyüd verənsən! Sən onların
üzərində hakim deyilsən!" (88:21,22).
Orta əsrlər
Avropasında müstəbid rejimlərə və rəsmi kilsənin diktaturasına qarşı
mübarizə aparanlar öz çarpışmalarında ilham qaynağı olaraq Bibliyanın
yuxarıdakı demokratik müddəasına tez-tez üz tuturdular.
19 noyabr
1620-ci ildə İngiltərədən olan dini dissidentlər "Meyflauer"
gəmisində Şimali Amerikaya, 13 il sonra Britaniya müstəmləkəsinə çevrilmiş
Virciniyaya yetişdilər. Hələ qorxulu dənizdə ikən bu azadlıq aşiqləri öz
aralarında tarixi bir müqavilə bağladılar: "...bu müqavilə ilə biz Allah
və bir-birimiz qarşısında mülki orqanizm kimi birləşirik ki, aramızda
qayda-qanun hökm sürsün. ...Buidan ötrü isə biz elə ədalətli və hamımız üçün
bərabər olan qanunlar... və vəzifələr yaradacağıq ki, bizim icmanın
rahatlığı və rifahı üçünyeri gəldikcə lazım ola bilər; buna əməl etməyə və
tabe olmağa söz veririk".
Britaniya
imperiyası ilə müharibədə qalib gələn amerikalılar indi öz müstəqil
dövlətlərini yaratmalı idilər. Ancaq bu dövlətin quruluşu necə olmalıdır? Nə
etməli ki, o, ədalətli və səmərəli olsun? İstənilən hakimiyyətdən
(iqtidardan) həmişə gələ biləcək» mütləqiyyət təhlükəsinin qarşısını necə
kəsməli?
Dünya siyasi
fəlsəfəsi dövlət quruculuğuna dair çoxlu örnəklər verib. Əflatun və
Ərəstunun bu ideyaları müzakirə olunub ki, hakimiyyəti sadə xalqa vermək
olmaz - ağıllı və yüksək əxlaqlı hökmdar tapmaq gərəkdir. İngilis Qobbsun bu
ideyaları müzakirə olunub ki, insan kamil deyil və avtoritar hökumət onun
üzərində nəzarətçi olmalıdır. Fransız Russonun bu ideyaları müzakirə olunub
ki, əgər insan qarnını doydurmağı bacarmırsa azadlığın onun üçün əhəmiyyəti
yoxdur, buna görə də ədalətli hökumət onu doydurmaq qayğısına qalmalıdır.
Ancaq, hər
halda, Konstitusiyanın prinsiplərinə böyük ictimai diskussiyalardan sonra
böyük Avropa liberal filosofları olan ingilis Lokkun (1632-1704) və fransız
Monteskyönün (1698-1755) ideyaları həlledici təsir göstərdi. Bu ideyalar
şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət arasında münasibəti müəyyənləşdirmiş bənzərsiz
Amerika fəlsəfəsinin özülünü qoydu.
Con Lokk
İngiltərə inqilabının ideyalarını cəmləşdirərək demokratiyanın 4 başlıca
tərkib hissəsini irəli sürdü: "Bərabərlik; İnsan-haqları; Yalnız
vətəndaşların iradəsini yerinə yetirən hökumət; Dövlət hakimiyyətinin
məhdudlaşdırılması". Lokkun fikrincə, "cəmiyyətdə insanın azadlığı
bundan ibarətdir ki, ictimaiyyətin razılığı ilə qurulmuş hakimiyyətdən başqa
heç bir qanunverici hakimiyyətə tabe olmasın." Bundan savayı,
hakimiyyətə yalnız insanların qəbul etdiyi qanunda nəzərdə tutulmuş şeylərə
icazə verilir, insanların isə qanunla qadağan edilməyən hər şeyi etməyə
icazəsi var! Lokk göstərir ki, insanın öz müqəddəratını təyinetmə (həyat
yolunu sərbəst seçmə) hüququ var və xalq ədalətsiz hakimiyyətə qarşı üsyan
qaldırmaq hüququna malikdir.
Ədalətli dövlət
haqqındakı əsərlərində Şarl de Monteskyö ilk dəfə hakimiyyətin diktaturaya
yuvarlanmasının qarşısını ala biləcək siyasi quruluşu təklif etmişdir. O
göstərirdi ki, istənilən hakimiyyət (istər kral olsun, istər hətta
parlament) nəzarətsiz qaldıqda və öz maraqlarını ödəməyə cəhd etdikdə mütləq
qanunları və insan haqlarını pozmağa başlayacaq - insanın qeyri-kamil
təbiəti və istənilən inhisarın təbiəti belədir. Hakimiyyət inhisarını yalnız
iraedici hakimiyyət, parlament və məhkəmənin bir-birindən asılı olmadığı və
bir-birinə nəzarət edərək hərəkətlərini məhdudlaşdırmağı bacaran sistemdə
aradan götürmək mümkündür. Bu cür sistem qarşılıqlı nəzarət və tarazlaşdırma
sistemi adlandırılıb.
Bu ideyalardan
Amerika Konstitusiyası doğuldu ki, orada azad insan, hakimiyyətində məhdud
olan hökumət və hakimiyyətin üç qolu arasındakı qarşılıqlı nəzarət və
tarazlaşdırma sistemi ideyası qeyd olunub. Burada Konqres prezidentin yerinə
yetirəcəyi qanunları qəbul edir, məhkəmə isə həm prezidentin qanunları
düzgün icra etməsinə, həm də Konqresin çıxardığı qanunların ölkə
Konstitusiyasına uyğun olub-olmadığına nəzarət edir.
Konstitusiya
eləcə də ştatların paytaxt bürokratiyasının hakimiyyəti altına düşə bilmək
qorxusunu əks etdirib, ona görə də onda ştatlara böyük muxtariyyət verilib.
Konstitusiyanın böyük bölməsi, Hüquqlar haqtında Bill insan haqlarının
qorunmasına həsr edilib. Konstitusiyanın müəllifləri belə hesab edirdi ki,
hökumətin məqsədi kamil cəmiyyət yaratmaq yox, şəxsiyyətin təbii hüquqlarını
qorumaqdır.
KONSTİTUSİYA
Bu gün Birləşmiş
Ştatlar kimi tanınan Şimali Amerika ingilis müstəmləkələri birliyi Britaniya
idarəçiliyinə müxalifət olaraq Amerikada 18-ci yüzilin sonunda təşkil
edilib. (Yeri gəlmişkən, "Ştatlar" sözü adamları tez-tez çaşdırır; türk
dilindəki "Birləşmiş Dövlətlər" tərcüməsi daha düzgündür). İttifaq öncə
Atlantik okean sahilində yerləşmiş 13 ştat-dövlətdən ibarətdi. Tədriclə ona
başqaları da qoşuldu və bu gün həmin ittifaqda 50 ştat var.
Hər ştatın öz
parlamenti - qanunverici Məclisi və öz konstitusiyası var. Ştatların
qanunları bir-birindən seçilir. İcra hakimiyyətini ştatların əksərində ümumi
və birbaşa seçkilərdə dörd illiyə (3 ştatda iki illiyə) seçilmiş qubernator
həyata keçirir. Bəzi ştatlarda qubernator bir müddət, əksəriyyətində 2
müddətə seçilir, başqalarında isə seçmə müddətinə məhdudiyyət yoxdur.
Ştatların
qanunverici Məclisi iki palatadan ibarətdir, ştatların çoxunda deputatlar
dərd illiyə (bə"zilərində isə iki illiyə) seçilir. Mərkəzi hökumətin
ştatlarda, məsələn, Fransada prefektlər olan kimi, daimi tə"yin edilmiş
təmsilçisi yoxdur.
Avropa
ölkələrinin çoxundan fərqli olaraq ABŞ Konstitusiyası tək bircə dəfə
(1789-cu ildə) qəbul edilib, sonralar ona yalnız 27 düzəliş edilib.
SİYASİ
PARTİYALAR
ABŞ-da qanunla
çoxlu partiya və siyasi qrup prezidentliyə öz namizədini irəli sürə bilər,
ancaq güclü iki siyasi partiya (Demokratlar və Respublikaçılar) var ki,
onlar prezident seçkiləri ilində - iyul, yaxud avqust ayında özlərinin
ənənəvi ümumamerika (milli) qurultayını - Konventi keçirirlər. Konventdə hər
partiya özünün namizədini müəyyənləşdirir.
Hər iki
partiyanın namizədlərinin nitqləri və onların ümumi təbliğat ritorikası çox
vaxt bənzər görünsə də əslində respublikaçılarla demokratların siyasi
maraqlarının dairəsi və onların siyasətdə üstün saydığı şeylər heç də eyni
deyil. Belə ki, Demokratlar Partiyası ilk növbədə əhalinin daha tam
məşğulluğu məsələsinə xüsusi diqqət yetirərsə respublikaçılar daha çox tam
sərmayə qoyuluşuna imkanlar yaratmağı təmin etməyə çalışır, bunu istehsalın
genişlənməsinin və əlavə iş yerlərinin yaradılmasının yolu sayırlar. Başqa
örnək olaraq demokratların iqtisadi inkişafın ən mühüm məsələlərinin həllini
dövlətə həvalə etməyə meylli olduğu halda, respublikaçıların bu halda daha
çox özəl bəlməyə üstünlük verdiklərini göstərmək mümkündür. Bu deyilənin
nəticəsi kimi, demokratlar daha çox hökumət xərclərini çoxaltmağa və
bütövlükdə vergiləri artırmağa meyllidirlər. Bundan başqa demokratlar
korporasiya və iri səhmdarlardan yüksəldilmiş vergilər tutulmasına meyl
göstərir, respublikaçılar isə vergi ödənişlərinin bərabərləşdirilməsinə və
orta aşağı gəlir səviyyəsi olan vergiverənlərdən daxil olan məbləğin
artırılmasına üstünlük verirlər.
Partiyaların
yarışması və seçkilərin sərbəstliyi Amerika demokratiyasının özül daşını
təşkil edir. Seçicinin səsini qazanmaq uğrunda partiyalar arasında gedən
şiddətli mübarizəyə çox böyük vəsait və siyasi fəalların qüvvəsi sərf
olunur. Ancaq bu heç də boşuna xərclər deyil, çünki azad və ədalətli
seçkilərdə partiyaların rəqabəti, sözsüz ki, cəmiyyətə vətəndaş
müharibəsindən daha ucuz başa gəlir.
PREZİDENT VƏ
VİTSE-PREZİDENT
Prezident 35
yaşdan gənc olmayan şəxs seçilə bilər. Prezidentlə birgə vitse-prezident də
seçilir. O eyni zamanda Konqresin yuxarı palatasının - Senatın sədri olur.
Prezident kürsüsü vaxtından qabaq boşalarsa (prezidentin xəstəliyi, ölümü,
yaxud istefası nəticəsində) vitse-prezident avtomatik olaraq prezidentə
çevrilir və həmin prezidentin vaxtı bitənədək bu vəzifədə qalır. Bu
ardıcıllıqda növbəti şəxslər: Nümayəndələr Palatasının spikeri, Senat
sədrinin müavini, dövlət katibi (xarici işlər naziri) və başqa nazirlər. ABŞ
tarixində vitse-prezidentlər prezidenti 9 dəfə əvəz edib, onların dördü
prezidentlər öldürüləndən sonra olub.
Vitse-prezident
vəzifəsi boş qalıbsa yenisini prezident təyin edir və prezidentin
seçilməsini Konqresin hər iki palatasının üzvlərinin üçdə ikisi təsdiq
etməlidir.
Prezident
səfirləri, nazirləri, federal idarələrin başçılarını və icra hakimiyyətinin
başqa məmurlarını təyin edir. O, 9 minə yaxın vəzifəni adətən əz
partiyasının üzvlərinə paylayır və bununla seçki kampaniyasında onu könüllü
dəstəkləyənlərin "xəcalətindən çıxır". Prezident Ali Məhkəmə üzvlərini də
təyin edir. Prezidentin bütün təyinatlarını Senat təsdiqləməlidir; o bəzən
prezidentin namizədini rədd edir.
Prezident eləcə
də ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır, ancaq müharibə elan etmək
və sülh bağlamaq hüququ Konqresdədir.
Prezidentin
təyin etdiyi Nazirlər Kabinəsi federal ofislərin təxminən 14 başçısından
ibarətdir. Kabinənin başçısı prezidentin özüdür, baş nazir vəzifəsi burada
yoxdur. Burada Avropa anlayışındakı daxili işlər naziri vəzifəsi də yoxdur
-ABŞ-da bu nazir milli parklar və təbii ehtiyatlar məsələləri ilə məşğul
olar.
Nazirlər
Kabinəsi Britaniya parlamentində olduğu kimi Konqresə hesabat vermir. Burada
nazirlər Konqrsin palatalarında hətta Konqresi maraqlandıran işə dair xüsusi
dinləmələrdə belə suallara cavab vermirlər (bu müddəa Azərbaycan
Respublikasının Konstitusiyasında da var).
Konqresin hər
iki palatasının vəzifəsi budur -hökumətin fəaliyyətini qiymətləndirmək yox,
prezidentin və nazirlərin icra etməli olduğu qanunvericilik aktlarını və
büdcəni qəbul etmək. Onlar bu qanunvericilik aktlarını pozarlarsa onların
işi ilə məhkəmə məşğul olacaq. Konqres Nazirlər Kabinəsini nə
mükafatlandırır, nə də cəzalandırır. Beləcə də prezident parlamenti buraxa
bilməz. ABŞ-ın icraediçi və qanunverici hakimiyyətləri bir-birinə təsir
göstərir, ancaq Avropa sistemlərindən fərqli olaraq hakimiyyətlərdən heç
biri başqasını devirə bilməz.
ABŞ Nümayəndələr
Palatası adi səs çoxluqu ilə hesab etsə ki, prezident ciddi cinayətə yol
verib, yaxud Konstitusiyanı pozub, bu halda onu vəzifəsindən kənarlaşdırmaq
(inpiçment) olar. Bu zaman prezidentin işinə Senatda ABŞ Ali Hakiminin
sədrliyi altında baxılır. Nümayəndələr Palatasının ittihamlarını
senatorların üçdə ikisi təsdiqləsə prezident əz vəzifəsindən məhrum edilir.
19-cu yüzildə
inpiçment haqqında iki yol məsələ qaldırılıb, ancaq Nümayəndələr
Palatasından keçməyib, buna bənzər bir halda isə Senat prezidentin suçsuz
olduğu qərarına gəlir. 1974-cü ildə prezident Riçard Nikson inpiçment
qorxusu ilə üzləşdikdə istefa verdi.
KONQRES
Konqresin
Nümayəndələr Palatası 1913-cü ildən üzübəri 435 üzvdən ibarətdir. Palataya
seçkilər birmandatlı seçki dairəsi üzrə hər iki ildən bir keçirilir.
Nümayəndələr Palatası üzvlərinin sayı hər ştatdan ştat əhalisinə
mütənasibdir, ancaq palataya ən azı hər ştatdan bir üzv seçilir. Bu
palatanın üzvlərinin sayı hər on ildən bir yenə hər on ildən bir keçirilən
əhalinin siyahıya alınmasına uyğun olaraq qeydə götürülür.
Nümayəndələr
Palatasında yetərsay palata üzvlərinin 50% -i +1-dir (218 nəfər).
Müzakirələr yetərsaysız da keçə bilər, ancaq səsvermə anında spiker
yetərsayın olmadığını görərsə bunu bildirir və zəng çalınaraq palata
üzvlərini zala dəvət edir. Konqresmenlərin iclaslarda iştirakı məcburidir.
Üzrlü səbəb yoxdursa və konqresmen yetərsayı pozmaq üçün iclasa gəlmək
istəmirsə spiker bu vaxt onun dalınça polis göndərir.
Senatorlar hər
ştatdan iki nəfər olmaqla altı illiyə seçilirlər; indi onlar 100 nəfərdir.
Hər iki ildən bir senatorların üçdə biri yenidən seçilir. 1913-cü ilədək
senatorları öz ştatlarının parlamentləri seçirdi. Ancaq o vaxtdan bəri
Konstitusiyaya 17-ci düzəlişə uyğun olaraq senatorlar ştatların seçkilərinin
ümumi səsverməsi ilə seçilirlər.
Vitse-prezident
Senatın sədri olsa da onun yığıncaqlarında az-az hallarda iştirak edir. Onu
Senatın Müvəqqəti Sədri əvəz edir. Sədr yalnız səslər tən yarı bölünəndə səs
verir.
Senator 30
yaşdan gənc olmayan, Nümayəndələr Palatasının üzvü isə 25 yaşdan gənc
olmayan şəxs seçilə bilər.
Ştatdan Konqres
üzvü həmin ştatda yaşayan şəxs seçilə bilər. Bu prinsip konqresmenləri yerli
problemlərlə bağlayır. Konqresmen öz vəzifəsinə qeyri-məhdud sayda seçilə
bilər.
Məsələn, 1990-cı
ildə 35 senator seçilərkən onlardan 32-si kəhnə tərkibdən olaraq yenidən
seçildi, yalnız biri yenidən seçilməyi bacarmadı.
1969-1977-ci
illər arasında ABŞ prezidentləri respublikaçılar olub (Nikson və Ford),
1981-1993-cü illər arasında da belə olub (Reyqan və Buş), ancaq Nümayəndələr
Palatasında demokratlar 1930-cu ildən 1994-cü ilədək çoxluqda olublar. İndi
ABŞ prezidenti demokratdır, ancaq Nümayəndələr Palatasında çoxluq
respublikaçılardadır. Hakimiyyətin ali pillələrində üçüncü bir partiyanın
nümayəndəsini, yaxud müstəqil siyasətçini tapmaq müşkül məsələdir.
Respublikaçı,
yaxud demokrat prezident, göründüyü kimi, Konqresdə başqa partiyadan olan
müxalifətçi çoxluqla qarşılaşır. Prezident də ölkənin idarə edilməsinə dair
öz planlarının doğruluğuna bu müxalifətçi çoxluğu inandırmalıdır.
Prezidentlə Konqresin əks partiyadan olan üzvləri arasında əməkdaşlıq
mümkündür, çünki konqresmenlər partiya mənsubluğuna görə deyil, "vicdana
görə" səs verirlər.
Adətən Amerika
seçiciləri çox da fəal deyil. Prezident seçkilərində müharibədən sonrakı
dönəmdə 50%-dən 60%-ədək seçici iştirak edib. Konqresə seçkilərə 37%-dən
58%-ədək seçici gəlib.
Konqresin işinin
mühüm qismi komitələrdə kedir. Nümayəndələr Palatasında 22, Senatda isə 16
daimi komitə var. Bəzən "xüsusi" - müvəqqəti komitələr, eləcə də
Nümayəndələr Palatası və Senatın "ortaqlı" komitələri də yaradılır. Belə
komitələrdən ən qədimi 1800-cü ildə təşkil edilmiş ABŞ-ın Konqres
Kitabxanası işi üzrədir.
Adətən qanun
layihəsi bütün başqa komitələrdən keçdikdə çağırılan Ümumi Komitə
Nümayəndələr Palatasının əzünəməxsus komitəsidir. Onun yığıncağında
Palatanın bütün üzvləri iştirak etməlidir və adama elə gəlir ki, buna heç
ehtiyac yoxdur, ancaq bu komitənin fəaliyyət göstərməsinin mənası budur -
onun reqlamenti Nümayəndələr Palatasının reqlamentindən seçilir. Burada
yetərsay 100 nəfərdir, açıq səsvermə yoxdur, Nümayəndələr Palatası (başqa
prosedurla işləyən yenə həmin adamlar) Ümumi Komitənin qəbul etdiyi qanun
layihəsini daha müzakirə etmir, ancaq onu yalnız qəbul, yaxud rədd edə
bilər.
Zəmanəmizdə
Nümayəndələr Palatası və Senat bir il müddətində 12 min (!) qanun layihəsi
və qərar müzakirə edir, ancaq onlardan yalnız 10%-dən azı qanuna çevrilir.
Qanun layihəsi
qəbul edilmiş düzəlişlərlə birgə uyğun xüsusi komitədə və Ümumi Komitədə
qəbul olunandan sonra Konqresin eyni qanunvericilik hüquqlarına malik hər
iki palatasında qəbul edilməlidir. Həmin qanun layihəsi üzrə palatalar
arasında razılıq olmayanda Ortaqlı Komitə rəyləri razılaşdırmağa çalışır -
yekdilliyə nail olmaqdan ötrü burada palataların ikisinin də nümayəndələri
təmsil olunur. Konqres palatalarının hər ikisi qanun layihəsini qəbul
etdikdə o, prezidentin imzalaması üçün göndərilir. Prezident mətni aldıqdan
sonra 9 iş günü müddətində öz etirazlarını göstərərək mətni Konqresə qaytara
bilər ki, bu, qanun layihəsinə veto qoymaq deməkdir. Prezident 9 günə qanun
layihəsini imzalamasa və ona veto qoymasa qanun layihəsi avtomatik olaraq
qanuna çevrilir. Bu qayda qanun layihəsini rədd etmədən belə prezidentin ona
mənfi münasibətini bildirməsinə imkan yaradır. Prezidentin vetosu Konqresin
hər iki palatasında səslərin üçdə ikisi ilə aradan götürülə bilər.
Prezidentlər öz
müddətləri boyunca vetodan onlarca pdfə istifadə edirlər və Konqres
prezident vetosunu götürmək üçün nadir hallarda səslərin üçdə ikisini
toplaya bilir. Məsələn, Reyqan 78 qanun layihəsinə veto qoyub və onlardan
yalnız 9-unu Konqres dəf edə bilib.
Qanun üzrə
sonuncu hüquqi qərarı prezidentin ömürlük olaraq təyin etdiyi və Senatın
təsdiqlədiyi, indi 9 hakimdən ibarət olan ABŞ Ali Məhkəməsi qəbul edir. Ali
Məhkəmə ştatlar arasında, ştatla federal hakimiyyət arasında, vətəndaşla
federal hakimiyyət arasında olan mübahisələri həll edir.Burada vətəndaş
hakimiyyəti məhkəməyə verə bilər.
Ali Məhkəmə
qanunun, yaxud icra hakimiyyətinin qərarının ABŞ Konstitusiyasına uyğun
olub-olmadığını həll edir. Ali Məhkəmə eləcə dəKonstitusiya müddəalarının və
başqa qanunverici aktların yozumunu vermək hüququna malikdir. Ali Məhkəmənin
qərarı həmin məsələyə müraciət etmiş bütün başqa məhkəmələr və qanunverici
Məclislər üçün məcburidir.
ABŞ
Konstitusiyasında hakimiyyətin müxtəlif qollarının səlahiyyətləri aydın və
yaxşı müəyyənləşdirilərək fərqləndirilib. Artıq deyildiyi kimi, ölkənin
siyasi sistemi hakimiyyətin bir-birini tarazlaşdıran və bir-birinə nəzarət
edən müxtəlif qolları arasında müvazinəti qoruyub saxlayır. |
