|
|
|
|
|
|
||
|
AKTİV BÖLMƏLƏR |
|
XƏBƏRLƏR. |
|
KITABXANA - 01 - İqtisadi islahatlar (ii) |
|
AMERİKA HÖKUMƏTİ VƏ ÖZƏL BİZNES: TƏRƏFDAŞLIQ YOLUNDA
Fikrət Sadıqov, Mənbə: "Məşvərət", N25, 2000 ABŞ-da daxili iqtisadiyyata münasibətdə “sənaye siyasəti” anlamı əslində istifadə edilmir. İşdə isə aşkar görünür ki, dövlət iqtisadi artımın təmini, yeni iş yerlərinin yaradılması, həyat və təhsil səviyyəsinin yüksəldilməsi, elmi-texniki potensialın, milli təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, eləcə də dünya iqtisadiyyatında birinciliyin qorunub saxlanılması kimi üstün sahələri əldə rəhbər tutaraq Amerika sənayesinin inkişafına fəal yardım göstərir. ABŞ hökuməti texnologiyaların inkişaf etdirilməsi, iqtisadi tənəzzülə uğramış rayonlara yardımın edilməsi və biznesə onun xarici iqtisadi fəaliyyətində köməyin göstərilməsi kimi sahələrdə fəal siyasəti həyata keçirir. Prinsipial qərarların qəbul edilməsi, texnoloji siyasətin və daha da geniş olaraq iqtisadiyyat və xarici ticarət sahəsində siyasətin həyata keçirilməsi üzrə işin əlaqələndirilməsi ABŞ prezidenti səviyyəsində həyata keçirilir. Bu prosesdə prezidentin köməkçiləri və Ağ evdə yaradılmış elm və texnologiyalar üzrə milli şura, iqtisadi məsləhətçilər şurası, ABŞ ticarət nümayəndəsinin aparatı, milli iqtisadi şura və dayanıqlı inkişaf üzrə şura (axırıncı iki şura B.Klintonun təşəbbüsü ilə yaradılıb) bilavasitə iştirak edirlər. Dövlət departamenti, maliyyə, energetika, əmək və müdafiə nazirlikləri, Kiçik Biznes İşləri üzrə İdarə, Ətraf Mühitin Qorunması üzrə Agentlik, İxrac-İdxal Bankı, Ticarət və İnkişaf üzrə Agentlik, Xarici Özəl İnvestisiyalar Korporasiyası kimi hökumət qurumları iqtisadi inkişafın və sənayeyə yardımın müxtəlif aspektləri ilə məşğul olur. Müəyyən dərəcədə mərkəzsizləşdirmənin mövcudluğuna baxmayaraq, icra hakimiyyətinin texnoloji inkişaf, iqtisadi tənəzzülə uğramış rayonlara yardım və xarici iqtisadi əlaqələr sahələrindəki əməli fəaliyyətində aparıcı rolu ABŞ-ın Ticarət Nazirliyi oynayır. O həm də dövlətin iqtisadi siyasətinə və özəl sahibkarlığa məlumat-təhlil üzrə yardımı təmin edən milli statistika xidmətinin funksiyalarını icra edir. Ticarət Nazirliyinin əsas vəzifəsi ABŞ-da iqtisadi yüksəliş və yeni iş yerlərinin yaradılması məqsədi ilə bizneslə qarşılıqlı fəaliyyətdir. Bu vəzifənin funksiyaları nazirliyin daşıdığı addan daha genişdir. Artıq iki yüz ildən çoxdur ki, Amerika hökuməti ölkənin elmi və texnoloji infrastrukturunun inkişaf etdirilməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Bu zaman texnoloji siyasətin təkamülü aşağıdakı mərhələləri keçib:
1988-ci ildə çox əhatəli ticarət və rəqabət qabiliyyəti haqqındakı qanunun qəbul edilməsi ilə ABŞ-ın texnoloji siyasətinin müasir mərhələsi başlandı. O, federal hökumət və Amerika sənayesi (onun rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə diqqəti cəlb etməklə) arasındakı tərəfdaşlığın bundan sonrakı güclənməsi ilə səciyyələnir. “Qabaqcıl texnologiyalar” (riskli, bahalı və maya dəyərini gec ödəyən layihələrin dəstəklənməsi) və “İstehsalın genişlənməsində tərfdaşlıq” (beynəlxalq rəqabətin gücləndiyi şəraitdə 380 min kiçik və orta firmanın fəaliyyətinin müasirləşdirilməsinə texniki yardımın göstərilməsi) proqramları yenilikçi addımlar olub. B.Klinton üsul-idarəsi nəinki bu proqramları dəstəkləmiş, hətta onların büdcədən maliyyələşmələrinin artırılmasını təmin etmişdir. B.Klinton ABŞ-da ölkədaxili texnologiyaların vəziyyətinə və iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinə diqqətin kəskin artdığı zamanda hakimiyyətə gəlib. 1993-cü ildə indiki “Amerikanın iqtisadi yüksəlişi üçün texnologiyalar: iqtisadi qüdrətin yaradılmasına doğru yeni istiqamət” texnoloji siyasətinin başlanğıcı qoyulmuşdu. Nəticə çıxarılmışdı ki, dünya iqtisadiyyatının müasir gerçəklikləri baxımından dövlətin rolu fundamental elmin və məqsədli tədqiqatların dəstəklənməsi ilə məhdudlaşmamalıdır və bilavasitə iqtisadi yüksəlişin təmin edilməsinə və təsərrüfatın rəqabət qabiliyyətli olmasına istiqamətləndirilməlidir. Yeni texnoloji siyasət qarşısına üç əsas məqsəd qoymuşdur: eyni zamanda iş yerləri yaratmaqla və ətraf mühitin qorunmasını təmin etməklə uzunmüddətli iqtisadi yüksəliş; vətəndaşların ehtiyaclarına daha dəqiq həssaslıqla yanaşan səmərəli hökumətin mövcudluğu; fundamental elmdə, riyaziyyat və mühəndis işində dünyada birinci olmaq. İqtisadi yüksəlişə gəldikdə isə, ABŞ üsul-idarəsinin texnoloji siyasəti beş məsələni həll etməlidir:
1998-ci ildə B.Klintonun Konqres üçün iqtisadi hesabatında qeyd edilmişdir ki, investisiyaların fundamental tədqiqatlara və yeni texnologiyaların inkişafına qoyulması hökumətin başlıca funksiyasıdır. Orada etiraf edilir ki, hətta şirkətin çoxmilyardlı xərcləri də optimal nəticə verə bilməz. Bundan əlavə, özəl bölmə üçün tədqiqatların və işləmələrin aparılması üzrə olan sövqedici stimullar tərəqqinin nəticələrindən bəhrələnəcək bütün cəmiyyətin maraqlarından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Fundamental tədqiqatların və texnologiyaların inkişafına qoyulan dövlət investisiyaları nəticədə olduqca yüksək səmərə (bəzi göstəricilərə görə, ildə 70 milyard dollar) verəcəkdir. Ticarət Nazirliyi özünün Texnologiyalar üzrə İdarəsinin (Tİ) simasında ABŞ-ın iqtisadi yüksəlişinə edilən texnoloji töhfələrin maksimallaşdırılması məsələsini icra edən federal orqandır. O, kommersiya və sənaye innovasiyalarının sayının artırılmasına, istehsalın yüksəlməsinə və iqtisadi yüksəlişin digər şərtlərinin təmin edilməsinə yönəlmiş federal texnoloji siyasətin hazırlanmasına və həyata keçirilməsinə yardım edir. Tİ-nin aşağıdakı qurumları var:
Bundan əlavə, Tİ nəqliyyat vasitələrinin yeni nəslinin avtomobil sənayesi ilə ortaq yaradılması proqramında əslində hökuməti təmsil, kosmik sənayenin kommersiya bölməsinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına və yüksəldilməsinə yardım, federal və yerli təşkilatların nümayəndələrindən ibarət texnologiya və innovasiyalar üzrə işçi qrupa rəhbərlik, digər ölkələr ilə əməkdaşlığın texnoloji proqramlarında iştirak edir. 1965-ci ilin ictimai işlər və iqtisadi inkişaf haqqındakı qanununa uyğun olaraq ABŞ Ticarət Nazirliyinin İqtisadi İnkişaf üzrə İdarəsi yaradılmışdır. İdarənin fəaliyyəti yeni iş yerlərinin yaradılmasına və mövcud olanlarının saxlanılmasına, iqtisadiyyatın diversifikasiyasına, gəlirlərin aşağı, işsizliyin yüksək səviyyəsi ilə, o sıradan təbii fəlakətlər, hərbi bazalar və ya digər federal obyektlərin bağlanması nəticəsində uzunmüddətli və ya qəfil iqtisadi sarsıntılarla səciyyələnən iqtisadi tənəzzülə uğramış rayonlarda sənaye və ticarətin yüksəlişinin həvəsləndirilməsinə istiqamətlənib. İdarə Müdafiə Nazirliyi ilə birlikdə Konversiya Məsələləri üzrə İqtisadi İnformasiya Mərkəzini saxlayır. B.Klinton üsul-idarəsinin iqtisadi strategiyasının özül daşlarından biri də xarici bazarların açılması və ixracın genişlənməsinin davam etdirilməsidir. İxrac (onun illik həcmi 1 trln. dollara yaxınlaşır) sayəsində ölkə iqtisadiyyatının yüksəlişinin 30%-i, 12 mln. iş yeri, o sıradan sənayedə hər beşinci iş yeri, mal ixracını həyata keçirən müəssisələrdə ölkə üzrə mövcud orta əmək haqqından 15% çox olan yüksək əmək haqqı təmin edilir. Ticarət Nazirliyində ixraca yardım və müdafiə tədbirlərinin tətbiqi məsələləri ilə Beynəlxalq Ticarət İdarəsinin tərkibinə daxil olan bir sıra qurumlar məşğul olur.
Beləliklə, hətta inkişaf etmiş bazar iqtisadiyyatı şəraitində də ABŞ hökuməti Amerika biznesinə tərəfdaş olmağı, sənayenin və texnologiyaların inkişafına yardımda fəal və səmərəli rol oynamağı və bununla da, iqtisadi yüksəlişi və ölkənin rifahının artmasını təmin etməyi zəruri sayır. Hökumət dairələri ona əsaslanır ki, bu rolun azaldılması əslində ABŞ-ın müasir dünya iqtisadiyyatındakı birinciliyinin itirilməsinə və beynəlxalq ticarətin digər iştirakçıları qarşısında aciz qalmasına gətirib çıxaracaqdır. |
|
|
|
TƏQDİM EDİRİK |
|
|
|
Bütün hüquqlar qorunur. Materiallardan təkrar istifadə zamanı səhifəni göstərmək vacibdir. |
Powered bu TusiSoft