|
|
|
|
|
|
||
|
AKTİV BÖLMƏLƏR |
|
XƏBƏRLƏR. |
|
KITABXANA - 10 - Kütləvi İnformasiya Vasitələri (kiv) |
|
ALMANİYA
FEDERATİV
RESPUBLİKASINDA
DÖVLƏT
ORQANLARI
İLƏ
KÜTLƏVİ
İNFORMASİYA VASİTƏLƏRİ ARASINDAKI MÜNASİBƏTLƏR Mənbə: "Məşvərət", N14, 1999 Söz və informasiya azadlığı ölkə vətəndaşlarının mühüm hüquqlarından biridir. Almaniya Federativ Respublikasının Konstitusiyası, yəni Əsas Qanunu (maddə 5) əsas hüquqlara həsr edilmiş hissəsində aşağıdakılara zəmanət verir: “Hər kəs öz fikrini şifahi, yazılı, vizual şəkildə azad bəyan etmək və yayımlamaq və kütləvi mənbələrdən informasiyanı maneəsiz əldə etmək hüququna malikdir. Mətbuat azadlığına, radio və kino vasitəsilə informasiyanın yayılması azadlığına zəmanət verilir. Senzura həyata keçirilmir”. Buradan da aşağıdakı irəli gəlir: kütləvi informasiya vasitələri (KİV): televiziya, radio, qəzetlər, jurnallar nəyin çap olunacağını və ya efirə ötürüləcəyini özləri müəyyən edir. KİV hökumətin fəliyyətini işıqlandırır və şərh edir. Lakin Nazirlər Kabineti bu məlumatların forma və məzmununa təsir göstərə bilməz, eləcə də öz məlumatlarının və nöqteyi-nəzərinin bəyan edilməsi iddiasında ola bilməz. Əgər hökumət öz nöqteyi-nəzərinin mütləq özü arzuladığı şəkildə bəyan edilməsinə nail olmaq istəyirsə, onda onun öz məlumatının nəşri üçün hər hansı kommersiya müəssisəsi və ya fərdi şəxs kimi pul vəsaiti ödəməkdən ayrı yolu qalmır. Digər tərəfdən, hökumət KİV-nin hamısını eyni dərəcədə informasiya ilə təmin etməlidir. Bu Konstitusiyada əsası qoyulmuş bərabərhüquqluluq ümumi prinsipindən irəli gəlir. Dövlət orqanlarından arayışların və məlumatların alınması hüququ KİV-nin ən mühüm hüquqlarına aiddir. Bu hüquq sayəsində KİV informasiya əldə etmək və beləliklə də xalqın iradəsinin bəyan etdirilməsi kimi demokratik prosesə yardım etmək imkanına malik olur. Lakin Konstitusiya söz və informasiya azadlığına da məhdudiyyətlər qoyur. Əsas Qanunun yuxarıda göstərilmiş hissəsində deyilir: “Bu hüquqlar ümumi qanunların təyinatları, gənclərin və şəxsi ləyaqətin hüquqlarının qorunmasına aid qanuni qətnamələrlə məhdudlaşdırılırlar”. Hakimiyyətin bölünməsi prinsipinə müvafiq olaraq hökumətdən asılı olmayan məhkəmələr KİV-nin bu məhdudiyyətləri pozub- pozmaması barədə qərar çıxarırlar. 2. Tarixə baxış. Söz və informasiya azadlığı yeni dövrün siyasi nailiyyətidir. Almaniyada qəzet işinin inkişafına güclü təkan vermiş 1848-49-cu illər inqilabı bu sahədə özünəməxsus bir mərhələ olmuşdur. 1874-ci ildə Bismark dövründə nəşr olunmuş “Mətbuat haqqında imperiya qanunu” o zamanlara qədər mətbuat üzərində mövcud olan bir çox məhdudiyyətləri aradan götürdü. Birinci dünya müharibəsi müsbət proseslərə güclü zərbə endirdi. Mətbuat mətbuat işi üzrə hərbi idarənin həyata keçirdiyi ciddi senzuraya məruz qaldı. Kayzer devrildikdən və Veymar respublikası yaranandan sonra 1919-cu ildəki imperiya konstitusiyasında söz və mətbuat azadlığı təmin olundu. İmperiya hökuməti , rəhbəri özünün rəsmi nümayəndəsi olan mətbuat şöbəsini yaratdı. 1933-cü ildə Hitler hakimiyyətə gəldikdən sonra söz və mətbuat azadlığı diktaturanın qurbanları oldu. 3. Federal mətbuat konfransı. Federal hökumətin Mətbuat və İnformasiya İdarəsinnin (Mİİ) Bonn və Berlində işləyən 500 müxbirinin üzv olduğu “Federal mətbuat konfransı, qeydə alınmış cəmiyyət, Bonn” Bonnda kannsler də daxil olmaqla höökumət nümayəndələrinin qonaq kimi çıxış etdikləri mətbuat konfransları keçirir. Həftədə üç dəfə keçirilən bu mətbuat konfranslarında adətən federal hökumətin rəsmi nümayəndəsi və ya onun müavini iştirak edir ki, onlar da federal hökumətin siyasəti barədə ictimaiyyətə məlumat verirlər. Bonn və Berlində yerləşən Almaniya Federativ Respublikasının xarici mətbuat ittifaqına 400 xarici KİV müxbiri daxildir. Bu jurnalistlər Federal mətbuat konfransının keçirdiyi mətbuat konfranslarında iştirak edib suallar verə bilərlər. 4. Nazirlik yox, idarə və ali federal orqan. AFR yarandığı zaman meydana gəlmiş Federal hökumətin mətbuat və informasiya idarəsi federal nazirliklərlə bərabər, ali federal orqan statusuna malikdir. Mİİ-nin birinci vəzifəsi AFR-in siyasi rəhbərliyini daxili və beynəlxalq hadisələr barəsində daim və geniş şəkildə məlumatlandırmaqdır. İkinci vəzifəsi vətəndaşlara siyasi informasiyanı bəyan etməkdən ibarətdir. Mİİ qarşısında duran üçüncü vəzifə xaricdə ictimaiyyətlə siyasi iş aparmaqdır. Birinci vəzifəni “daxili istifadə üçün informasiya”nın verilməsi, qalan ikisini isə “xarici istifadə üçün informasiya”nın verilməsi kimi səciyyələndirmək olar. Federal hökumət çərçivəsində Mİİ-nin üzərinə federal nazirliklərin icimaiyyətlə apardığı siyasi işin əlaqələndirilməsi vəzifəsi qoyulmuşdur. Bu nazirliklərin hər birində mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqə üzrə bölmə vardır ki, o da müvafiq nazirliyin profili üzrə işləyir. Digər dövlət orqanlarına aid olduğu kimi, Mİİ-yə də hər hansı partiyanın xeyrinə seçki kampaniyasına təsir göstərmək və ya “hökumətin dəyişdirilməsi” üzrə çıxışlar etmək qadağandır. Mİİ-yə məmur ranqında olan stats-katib rəhbərlik edir ki, o, federal nazirlər kabinetinin və federal kanslerin məşvərət orqanlarının iclaslarında iştirakı sayəsində Bonnun ən məlumatlı siyasi xadimlərindən biridir. 4.1. Federal hökumətin rəsmi nümayəndəsi. Mİİ-nin rəhbərinə ikiqat funksiya həvalə edilir: o, idarənin 700 əməkdaşının işinə rəhbərlik edir və eyni zamanda federal hökumətin rəsmi nümayəndəsidir. Hər xətt üzrə müavin vardır. Hökumətin rəsmi nümayəndəsi hər gün federal kanslerin yanında şəraitin müzakirəsində iştirak edir və ən mühüm yeniliklər barədə məruzə edir, kansleri günün hər bir anında xüsusi olan ən vacib yeniliklər barədə məlumatlandırır.
4.2. Mİİ-də digər mühüm vəzifə Məsul növbətçi aktual siyasi hadisələrlə maraqlanan jurnalistlərin və vətəndaşların daim müraciət etdiyi şəxsdir. O, hökumətin rəsmi nümayəndəsinə yenilikləri müntəzəm olaraq daim çatdırır. 4.3. Səmimi söhbətlər. Jurnalistlərlə səmimi söhbətlər informasiya təqdimatının spesifik formasıdır. Bir qayda olaraq, səmimi söhbətlərin iştirakçıları əvvəlcədən olan müvafiq danışıqları əsas tuturlar. Belə söhbətlərin gedişatında yazı üçün olmayan, yəni nəşr üçün yox, jurnalistlərin baş verənlərin tam şəklini təsəvvür etmələri və siyasi hadisələrin qarşılıqlı əlaqələrini dərindən anlamaları üçün informasiya da verilə bilər. 4.4. “İşin səmərəliliyinin təhlili” işçi qrupu. İşin səmərəliliyinin yüksəldilməsi və vəsaitlərin qənaət edilməsi üzrə tədbirlərin məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsi üçün 1995-ci ilin mayında “İşin səmərəliliyinin təhlili” işçi qrupu yaradıldı. O, “Büdcə” və “Nailiyyətlər üzrə nəzarət” bölmələrindən ibarətdir və bilavasitə Mİİ-nin rəhbərinə tabedir. 4.5. Berlində filial. Mİİ-nin Berlindəki filialı 1990-cı ilin oktyabrında Almaniyanın birləşməsi məqamından fəaliyyətdədir. Onun 60 əməkdaşı vardır. Şöbələr.
Ümumi inzibati məsələlər bu şöbənin səlahiyyətinə daxildir. Bura kadrlar üzrə, təşkilati, hüquqi məsələlər, daxili xidmət, dövlət sifarişlərinin təqdimatı və vəsaitlərin ayrılması üzrə əsas məsələlər, maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin mərkəzi xidməti, nəşriyyat texnikası və çap olunmuş materialların yayımlanması aiddir. Mİİ-nin 1995-ci ildəki büdcəsinin ümumi məbləği 280 mln. marka təşkil etmişdir.
Federal büdcə haqqındakı qanunda bu şöbənin vəzifəsi aşağıdakı kimi qeyd olunub: “Federal hökumətin mətbuat və informasiya idarəsi federal prezidentə və federal hökumətə bütün yenilikləri müntəzəm olaraq daim çatdırmağa borcludur. Bunun üçün o müasir texniki vasitələrdən istifadə edərək ölkə daxilindəki və xaricdəki informasiya daşıyıcıları ilə zəruri əlaqələri saxlayır”.
Bu vəzifəni icra etmək üçün şöbə alman və xarici agentliklərin yayımladığı yenilikləri, müsahibələri və şərhləri toplayır və təhlil edir. O ancaq və ancaq açıq və kütləvi mənbələrlə işləyir. Ümumiyyətlə, təhlilə aşağıdakılar məruz qalır: informasiya agentliklərinin 25 xidməti (o cümlədən Röyter, RİTA-SÖTA, Sinxua və s.); 90-a yaxın radioproqramlar; 32 televiziya proqramı; 90 alman qəzet və jurnalı. Təhlil 23 dildə aparılır. Gündəlik Təhlil olunan materialın həcmi 3 mln. söz və yaxud təqribən 10000 makina vərəqidir. Növbətçi operatorlar ən mühüm xəbərləri seçir və onları məlumatların elektron emalı sistemi vasitəsi ilə ali federal orqandakı təqribən 70 abunəçiyə ötürürlər. Analiz olunmuş materialın əsasında federal hökumət üçün səkkiz xəbərlər buraxılışı və informasiya bülleteni tərtib edilir. Bundestaqın deputatları da bunlardan istifadə edə bilərlər. Federal prezidentin məlumatlandırılması məruzə şəklində edilir ; federal kanslerin və hökumətin rəsmi nümayəndəsinin stolunun üstünə içində qəzet kəsikləri olan qovluq qoyulur. Federal prezident, federal kansler, nazirlər və Bundestaqın nümayəndəlikləri səfərdə olduqda öz arzularıyla dünyanın ixtiyari nöqtəsində son xəbərlərin xüsusi buraxılışını ala bilirlər. Yeniliklər şöbəsi AFR-in xaricdəki 190-a qədər olan diplomatik və konsulluq nümayəndəliklərinin operativ məlumatlandırılması ilə də məşğul olur.
Sənədlərin mərkəzi sistemi (BPA-DOK), mətbuat arxivi və kitabxana – kompüterdə məlumatın elə səmərəli bankıdır ki, federal hökumət ona rəsmi sənədlər, informasiya agentliklərinin yenilikləri, mətbuatın xəbər və şərhləri üçün, eləcə də gündəlik işində ona tələb olunan qəzetlər, jurnallar, bülletenlər, kitablar, şəxsi nəşrlər üçün müraciət edə bilər. Bilgilər bankının həcmi 7 mln. sənəddir. Bioqrafik arxivdə 37 min müasir xadimin kütləvi mənbələrdən alınmış bilgiləri vardır.
Federal mətbuat və informasiya idarəsi bir neçə elektron-hesablama sistemləri və mətnlərin emalı üzrə sistemlərlə təchiz olunmuşdur: informasiyanın bölüşdürülməsi və emalı üçün (NBS), informasiyanı və sənədlərin tədqiqatını bilgilər bankına yerləşdirmək üçün (BPA-DOK), ümumdaxili rabitə üçün. Xəbərlərin emalı sistemi (NBS) BPA-nın mərkəzi kommunikasiya qovşağıdır. O, informasiya agentliklərinin seçilmiş xəbərlərini, digər mənbələrdən olan materialları bütün ali federal orqanlara tez və məqsədyönlü göndərilməsinə xidmət edir. 1986-cı ildən daxili kompüter rabitəsi təqribən 400 işçi yerini birləşdirir.
Şöbə hökumətin rəsmi nümayəndəsinin bəyanatları üçün, mətbuatın nəşr xəbərləri üçün və səmimi söhbətlər üçün materiallar hazırlayır. İdarənin nəşrləri broşür, vərəqələr, qəzet və jurnallara əlavələr şəklində çap olunur. Ən mühüm dövri nəşrlər: “Bulletin” (tirajı 21500 nüsxəyə yaxın), federal hökumətin yeganə rəsmi dövri nəşridir ki, o, sazişlərin, müqavilələrin mətnlərini, federal prezidentin nitqlərini və federal hökumətin bəyanatlarını sənədlər şəklində nəşr edir. “Jurnal für Doyçland” (iki aydan bir çıxır, tirajı 1 mln. nüsxədir) federal hökumətin aktual siyasətindən , planlaşdırılan tədbirlərdən və gələcəyin vəzifələrindən bəhs edən informasiya jurnalıdır. “Aktuelle baytreqe sur virtşafts-und finanspolitik” və “Eosialpolitişe umşau” müvafiq mövzular üzrə ixtisaslaşmış jurnalistlər üçün informasiya xidmətləridir. Bu şöbəyə Federal fotoxidmət də daxildir. Onun fotoqraflarının fəaliyyəti Bonn və Berlindəki siyasi hadisələrin işıqlandırılmasından ibarətdir. Onlar həmçinin federal prezidenti və federal kansleri ölkə üzrə və xarici səfərlərdə müşayət edirlər. Hal-hazırda arxiv fondunda 100000 çəkilmiş fotoplyonka və 70000 neqativ və diapozitiv vardır.
Federal büdcə haqqındakı qanunda bu şöbənin vəzifəsi aşağıdakı kimi qeyd olunub: “Xarici İşlər Nazirliyi ilə əməkdaşlıq edərək xaricdəki ictimaiyyətlə siyasi işi aparmaq federal hökumətin mətbuat və informasiya idarəsinin öhdəsinə verilir, bu işin məqsədi Almaniya Federativ Respublikasının xaricdəki nüfuzunu möhkəmləndirməkdən, Almaniyadakı həyatın geniş və gerçək şəklini təqdim etməkdən və alman siyasətini digər ölkələrdə aydınlaşdırmaqdan ibarətdir”.
Xarici KİV-nin hansı rəylər söyləməsi və onlarda Almaniyanın simasının hansı mühüm dəyişikliklərə məruz qalması barədə federal hökumətin və federal prezidentin məlumatlandırılması da xaricdə iş üzrə şöbənin vəzifəsidir. 1995-ci ilin əvvəlindən xaricdə ictimaiyyətlə siyasi işin aparılması nöqteyi-nəzərindən mühüm olan bütün aktual və ilkin informasiya Compuserve və Internet kompüter şəbəkələri vasitəsilə də təqdim edilir. Səfərlər proqramının həyata keçirilməsi, tematik seminarların və konfransların keçirilməsi, xarici jurnalistlərə xidmətlərin göstərilməsi və yerlərdə nüfuzlu “məqsədli qruplar”la əlaqələrin saxlanılması da ictimaiyyətlə siyasi işin çox mühüm alətlərindən biridir. |
|
|
|
TƏQDİM EDİRİK |
|
|
|
Bütün hüquqlar qorunur. Materiallardan təkrar istifadə zamanı səhifəni göstərmək vacibdir. |
Powered bu TusiSoft