"BƏLƏDİYYƏ
ORQANLARINA SEÇKİLƏR
HAQQINDA"
AXCP tərəfindən hazırlanmış qanun layihəsi
ƏLİMƏMMƏD NURİYEV
AXCP huquq
komissiyasının sədri
Mənbə:
"Məşvərət", N3-4,
1997
Ölkəmizdz qanunvericilik təşəbbüsü hüququna
siyasi partiyalar da malikdir. Bülletenimizin oxucularını siyasi
partiyalarda hazırlanmış qanun layihələri ilə də tanış etməyi nəzərdə
tuturuq. Öz partiyalarındakı qanun yaradıcılığı işi haqqında yazan Milli
Məclis üzvləri olarsa, onlara indidən minnətdarlığımızı bildiririk.
Bu materialları parlamentin
bir çox üzvlərinə tanış alan "Partiya həyatı rubrikası altında dərc
edəcəyik.
Bu qanun layihəsi 5 bölmədən
və 74 maddədən ibarətdir. Qanun layihəsinə görə, bələdiyyələrə seçkilər
Azərbaycan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsünə uyğun olaraq keçirilir.
Layihədə seçkilərin keçirildiyi bələdiyyə orqanı "Bələdiyyə
məclisi" adlanır. Bələdiyyə məclisi üzvlərinin say tərkibi ərazidəki
seçicilərin sayına uyğun müəyyən edilir. Burada seçicilərin sayının yuxarı
həddi 500.000 nəfərdən çox, aşağı həddi isə 200 nəfərədək götürülür.
Bələdiyyə məclisinin say tərkibi də buna uyğun olaraq yuxarı hədd 91, aşağı
hədd isə 7 nəfər müəyyən edilir. Bələdiyyə məclisi üzvlərinin səlahiyyət
müddəti 5 ildir.
Layihəyə görə, seçkilər günü 18 yaşı tamam olmuş və ya yaşı
18-dən çox olan bütün Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının Bələdiyyə
məclisinə seçmək və seçilmək hüququ vardır. Layihədə Azərbaycan Respublikası
qanunvericiliyinə uyğun olaraq müəyyən qrup şəxslərin bələdiyyələrə
seçilməsinə məhdudiyyətlər qoyulur. Qanun layihəsində göstərilir ki,
bələdiyyələrə seçkilər Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən
müəyyən edilir. Seçkilər majoritar və proporsional seçki sistemləri əsasında
keçirilir və bu sistemlər arasında nisbət yarıbayarı müəyyən edilir.
Layihədə seçkiləri təşkil
edən və keçirən orqanlar aşağıdakılardan ibarətdir:
1. Mərkəzi Seçki Komissiyası;
2. Ərazi seçki komissiyaları;
3. Dairə seçki komissiyaları.
Burada seçkilərin yerli
özünüidarəetmə orqanlarına keçirilməsi əsas götürülərək səlahiyyətlərin
böyük hissəsi ərazi seçki komissiyalarına (ƏSK) verilir. ƏSK yerli
özünüidarəetmə orqanları tərəfindən təşkil edilir. Həmin ərazidə müvafiq
komissiyaların təşkili isə ƏSK tərəfindən həyata keçirilir.
Bütün seçki komissiyaları
bərabər əsaslarla seçkilərdə iştirak edən siyasi partiyaların və bitərəf
şəxslərin nümayəndələrindən və seçicilərin sayına uyğun təşkil edilir.
Komissiyaların sədr və katibləri onun ilk iclasında seçilir.
Qanun layihəsinə görə,
müvafiq seçki dairəsinin azı 2%-i yazılı şəkildə Azərbaycan Respublikasının
vətəndaşına tərəfdar çıxarsa, o, birmandatlı seçki dairəsi üzrə qanunla
nəzərdə tutulmuş qadağan və məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla öz namizədliyini
irəli sürə bilər. Siyasi partiyalar isə seçkilərdə iştirak etmək üçün ərazi
seçki komissiyasının əhatə etdiyi ərazi üzrə azı 2% seçicinin razılıq
imzasını topladıqda həm birmandatlı, həm də çoxmandatlı seçki dairələri üzrə
namizəd göstərə bilərlər. Seçici imzalarının toplanması seçki gününə 55 gün
qalmış başlanır və 30 gün qalmış qurtarır.
Layihəyə görə, müvafiq ərazi
üzrə seçki bildiriş sənədləri siyasi partiyanın həmin ərazidəki yerli
təşkilatı tərəfindən ərazi seçki komissiyasına təqdim edilir.
Layihədə Bələdiyyə məclisinə
namizəd göstərilmiş şəxsin namizədlik müddətində toxunulmazlığına təminat
verilir. Namizədlərin seçkiqabağı təşviqatı üçün tam demokratik şərait
nəzərdə tutulur. Burada həmçinin müşahidəçi və vəkillərin hüquq və
vəzifələri də geniş təsbit olunmuş və kütləvi informasiya vasitələri
nümayəndələrinə seçkilərin gedişini obyektiv işıqlandırmaq üçün real hüquqi
təminatlar da öz əksini tapmışdır. Layihədə seçki komissiyalarının qanunsuz
hərəkətlərindən müvafiq instansiyalara, sonda isə rayon (şəhər) xalq
məhkəmələrinə şikayətlərin verilməsi və ümumiyyətlə, qanunun pozulmasına
görə məsuliyyət nəzərdə tutulmuşdur.
Qanun layihəsinə görə,
səsvermə saat 8.00-da başlanır və 20.00-da başa çatır. Səsvermə zamanı və
seçkilərin nəticələri müəyyən edilərkən müşahidəçi və vəkillərin iştirakı
təmin olunur. Layihədə həm birmandatlı, həm də çoxmandatlı seçki
dairələrində seçkilərin baş tutması üçün yetərsay 30% müəyyən edilib.
Birmandatlı seçki dairələri üzrə seçkilərdə iştirak etmiş seçicilərin
yarıdan çoxunun lehinə səs verdiyi namizəd seçilmiş sayılır.
Çoxmandatlı seçki dairələri
üzrə seçkilərdə siyasi partiya o halda Bələdiyyə məclisi üzvünün mandatını
ala bilər ki, seçkilərdə iştirak etmiş seçicilərin 4%-i onun təqdim etdiyi
namizədlər siyahısının lehinə səs vermiş olsun.
Qanun layihəsinə görə,
seçkilər baş tutmadıqda və ya seçki dairəsi üzrə namizəd göstərilmiş şəxs
tələb olunan sayda seçicinin səsini toplaya bilmədikdə, həmin dairələrdə
təkrar səsvermə və ya təkrar seçkilər keçirilir. Seçkilərin nəticələri
seçkilərdən sonra 5 gündən gec olmayaraq ƏSK tərəfindən elan edilir.
Seçkilərin nəticələri elan ediddikdən sonra isə 3 gün müddətinə ərazi və
dairə seçki komissiyaları Bələdiyyə məclisinin üzvü seçilmiş şəxslərə
müvafiq formada vəsiqə verir.
Layihədə göstərilir ki, əgər
seçkilərin gedişində seçki sənədləri saxtalaşdırılmışsa, yaxud seçkilərin
günlərinə ciddi təsir göstərən digər qanunsuz hərəkətlərə yol verilmişsə,
seçkilər etibarsız sayılır. Bu hüquqi sənəddə Bələdiyyə məclisi üzvü
mandatından məhrum olmaya səbəb olan hallar da göstərilmişdir. Bunlar
aşağıdakılardan ibarətdir:
1. seçkilər zamanı səslərin
düzgün hesablanmadığının aşkar olunması; -
2. Azərbaycan Respublikası
vətəndaşlığından çıxmaq və ya başqa dövlətin vətəndaşlığını qəbul etmək;
3. cinayət tərətmək və
məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü olmaq;
4. özünün imtina etməsi.
Mandatdan məhrumetmə haqqında
qərar baş vermiş hala uyğun olaraq müvafiq orqanın təqdimatı əsasında
Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən qəbul edilir.
Nəhayət, qanun layihəsinin
"Keçid müddəaları"nın tələblərinə görə, yerli özünüidarə orqanı
formalaşdırılanadək ƏSK-ları MSK tərəfindən təşkil edilir. Qanunun seçki
girovu ilə bağlı müddəaları isə bələdiyyələrə ilk seçkilər zamaiı tətbiq
edilir. |
