|
|
|
|
|
|
||
|
AKTİV BÖLMƏLƏR |
|
XƏBƏRLƏR. |
|
KITABXANA - 09 - Yerli hakimiyyət (yh) |
|
BƏLƏDİYYƏ SEÇKİLƏRİ: ABİL BAYRAMOV Mənbə: "Məşvərət", N13, 1998 Bələdiyyə orqanlarının demokratik seçki qanunu əsasında formalaşdırılması yerli əhəmiyyətli məsələləri müstəqil və sərbəst şəkildə həll etmək hüququnun gerçəkləşdirilməsi üçün müvafiq inzibati ərazi vahidində yaşayan əhaliyə geniş imkanlar yaradır. Hazırda bələdiyyə orqanlarına seçkilərin qayda və prinsiplərini nizama salan iki qanun layihəsi parlamentə təqdim edilib. Hər iki layihə “Bələdiyyə orqanlarına seçkilər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu adlanır. Layihələrdən biri Milli Məclisin müvafiq komissiyasının təqdim etdiyi və Mərkəzi Seçki Komissiyası ilə razılaşdırılmış variantı özündə əks etdirir. Digər layihə isə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının deputat fraksiyası tərəfindən təqdim edilib. Layihələrin bir çox müddəaları üst-üstə düşsə də, prinsipial fərqlər də mövcuddur. Hər iki layihəyə görə, bələdiyyə orqanlarının səlahiyyət müddəti 5 ildir. Seçkilərin ümumi prinsipləri hər iki layihədə demək olar ki, eynidir. Layihələrdə seçkilərin proporsional və majoritar sistem üzrə ümumi, bərabər, birbaşa seçki hüququ əsasında sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu və bu kimi oxşar müddəaları qeyd etməklə yanaşı, layihələrdəki bir sıra fərqlərə nəzər salaq. Layihələrdə seçicilər üçün müəyyən olunmuş yaş senzi fərqlidir. Deputat fraksiyasının təqdim etdiyi layihədə həm aktiv, həm də passiv seçki hüququ 18 yaşı tamam olan və yaşı 18-dən çox olan vətəndaşlara aid edilir. MSK ilə razılaşdırılmış variantda isə aktiv seçki hüququ 18 yaşı tamam olan və yaşı 18-dən yuxarı olan, passiv seçki hüququ isə 20 yaşı tamam olan və yaşı 20-dən çox olan vətəndaşlar üçün tanınır. Fikrimizcə, MSK ilə razılaşdırılmış layihədə nəzərdə tutulan yaş senzi daha məqbuldur. Çünki bələdiyyə orqanları idarəetmənin kifayət qədər əhəmiyyətli hissəsidir və bu orqanlarda fəaliyyət müəyyən təcrübə və məsuliyyət tələb edir. Layihələrdə bələdiyyə orqanlarının say tərkibi də fərqli müəyyənləşdirilir. Məsələn, MSK ilə razılaşdırılmış variantda 500000-dən çox seçicini əhatə edən bələdiyyədə 51 şura üzvü, deputat fraksiyasının layihəsində isə 91 Məclis üzvü (deputat fraksiyasının layihəsində bələdiyyə orqanı Bələdiyyə Məclisi, MSK ilə razılaşdırılmış variantda isə Bələdiyyə Şurası adlanır) seçilməsi nəzərdə tutulur. Seçicilərin sayından asılı olaraq bu nisbət hər iki layihədə fərqli dəyişir. Göründüyü kimi deputat fraksiyasının layihəsində daha geniş, digər layihədə isə nisbətən məhdud təmsilçilik norması öz əksini tapıb. Gələcəkdə qanunun qəbulu zamanı orta həddin müəyyənləşdirilməsi imkanları da nəzərdən keçirilə bilər. MSK ilə razılaşdırılmış variantda bələdiyyə orqanlarına seçkilərin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən, deputat fraksiyasının layihəsində isə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən təyin edilməsi nəzərdə tutulur. Bu səlahiyyətin Milli Məclisə verilməsinin əqsədəuyğunluğu yəqin ki, şübhə doğurmur. MSK ilə razılaşdırılmış layihənin 5-ci maddəsində göstərilir ki, Bələdiyyə Şurası üzvlərinin 70 faizi birmandatlı, 30 faizi isə çoxmandatlı seçki dairələri üzrə siyasi partiyaların (blokların) göstərdikləri Bələdiyyə Şurası üzvlüyünə namizədlərin siyahılarına seçicilərin verdikləri səslərin nisbəti əsasında seçilir. Deputat fraksiyasının təqdim etdiyi layihəyə görə isə bələdiyyə orqanları üzvlərinin nəzərdə tutulmuş birmandatlı seçki dairələrinin sayına bərabər hissəsi majoritar seçki sistemi əsasında, qalan üzvləri isə proporsional seçki sistemi əsasında seçilir. Məsələn, 91 üzv müəyyənləşdirilmiş bələdiyyə orqanı üzrə 46 seçki dairəsinin təşkili nəzərdə tutulduğundan, müvafiq olaraq 46 üzv majoritar, 45 üzv isə proporsional seçki sistemi əsasında seçilməlidir. Fikrimizcə, siyasi partiyaların ictimai həyatda mühüm rol oynamağa başladığı hazırkı dövrdə deputat fraksiyasının təqdim etdiyi layihənin bu müddəası daha məqbul hesab edilməlidir. Bələdiyyə orqanlarına seçkiləri təşkil edən və keçirən orqanların sistemi hər iki layihədə eynidir. Lakin onların yaradılması müddəti və qaydası fərqlənir. Məsələn, deputat fraksiyasının layihəsinə görə seçki məntəqəsi azı 30, çoxu 1500 seçicinin yaşadığı ərazini əhatə edir. İkinci layihədə isə seçki məntəqəsinin azı 20, çoxu 1500 seçicinin yaşadığı ərazini əhatə etməsi nəzərdə tutulur. Seçkilərin keçirilməsini təmin edən digər orqanların da təşkili qaydası layihələrdə fərqli nəzərdə tutulub. Bələdiyyə orqanlarına üzvlüyə namizədlərin göstərilməsi qaydalarında da əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur. MSK ilə razılaşdırılmış layihədə öz əksini tapan qaydaya görə öz namizədliyini irəli sürən vətəndaşa və hər iki sistem üzrə namizəd göstərən siyasi partiyaya (bloka) müvafiq seçki dairəsinin əhatə etdiyi ərazidəki seçicilərin azı 3 faizi tərəfdar çıxmalıdır. Deputat fraksiyasının layihəsində isə 2 faiz seçicinin razılıq imzası tələb olunur. Yerlərdə siyasi fəallığın aşağı olduğunu nəzərə alsaq, onda 2 faiz seçicidən razılıq imzasının alınması daha real görünür. Layihələrdə öz əksini tapmış seçki girovunun ödənilməsi ilə bağlı müddəalar fərqlənir. MSK ilə razılaşdırılmış layihədə seçki girovunun məbləği 25 min manat təşkil edir. Bu layihəyə görə seçki girovu qaytarılmır və dövlət büdcəsinə keçirilir. Digər layihəyə görə isə birmandatlı seçki dairəsi üzrə bu məbləğ minimum əmək haqqının beş misli, çoxmandatlı seçki dairələri üzrə minimum əmək haqqının on misli qədərdir. Seçkilərdə iştirak edən vətəndaş bələdiyyə orqanına üzv seçildikdə və siyasi partiya (blok) müvafiq ərazi üzrə bələdiyyə orqanına mandat qazandıqda seçki girovu geri qaytarılır. Qanunda seçki girovunun konkret məbləğinin öz əksini tapması infliyasiyanın yüksək həddə çatdığı dövrdə qanuna dəyişiklik zərurətini doğura bilər. Bu baxımdan deputat fraksiyasının layihəsindəki müddəa daha əlverişlidir. MSK ilə razılaşdırılmış layihədə yalnız seçki dairəsində namizədliyi səsə qoyulmuş vətəndaşın seçki hüququna malik 5 nəfərədək vətəndaşı vəkil kimi qeydə alınmaq üçün dairə seçki komissiyasına təqdim etmə hüququ öz əksini tapıb. Siyahısı səsə qoyulan siyasi partiya(blok) üçün isəbu hədd konkretləşdirilməyib. Deputat fraksiyasının təqdim etdiyi layihədə isə siyahısı səsə qoyulan siyasi partiyanın(blokun) 45 nəfərədək seçki hüququna malik vətəndaşı vəkil kimi qeydə alınmaq üçün təqdim etmək hüququ təsbit edilib. Seçkilərdə iştirak edən vətəndaş və siyasi partiya (blok) MSK ilə razılaşdırılmış layihəyə görə seçkilərə ən geci 3 gün qalanadək, deputat fraksiyasının layihəsinə görə isə ən geci 7 gün qalanadək seçki bildiriş sənədlərini geri götürə bilər. MSK ilə razılaşdırılmış layihədəki bu müddəa həmin layihənin digər müddəaları ilə ziddiyyət təşkil edir. Qanun layihəsinin 50-ci maddəsində deyilir ki, seçkilərə 5 gün qalmış ərazi seçki komissiyası seçki bülletenlərini dairə seçki komissiyalarına çatdırmalıdırlar. Həmin maddənin 2-ci hissəsində isə qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikasının diplomatik nümayəndəliklərində və Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı ilə üzən gəmilərdə seçkilərə ən geci 10 gün qalmış seçicilərə səs vermək imkanı yaradılmalıdır. Belə olan halda seçkilərə ən geci 3 gün qalanadək seçki bildiriş sənədlərini geri götürməyin əhəmiyyəti sıfra bərabərdir. MSK ilə razılaşdırılmış layihədə seçkilərin gedişində müşahidəçilərin iştirakı məsələsi mücərrəd müəyyən olunmuşdur. Belə ki, uyğun maddədə müşahidəçilərin sayı ilə bağlı heç bir göstəriş öz əksini tapmamışdır. Bu isə gələcəkdə mübahisələrin yaranması üçün əsas ola bilər. Deputat əraksiyasının layihəsində birbaşa göstərilir ki, seçkilərdə iştirak edən hər bir namizəd və hər bir siyasi partiya (blok) namizədliyinin və ya namizədlər siyahısının səsə qoyulduğu seçki dairəsinin seçki məntəqələrinin sayına bərabər sayda müşahidəçi təyin edə bilər. MSK ilə razılaşdırılmış layihədən fərqli olaraq deputat fraksiyasının layihəsində kütləvi informasiya vasitələrindən istifadənin şərtləri və qaydası öz əksini tapmışdır. Belə müddəaların Qanunda öz əksini tapması gələcəkdə bərabər rəqabət imkanlarının yaradılması baxımından təqdirəlayiqdir. Layihələr arasındakı digər fərqləri sadalamadan qeyd etmək olar ki, hər iki layihənin müsbət və çatışmayan cəhətləri var. Qanunun müzakirəsi zamanı daha təkmil variantın ortaya çıxacağına ümid etmək olar. Əlbəttə, qanunverici qanunları qəbul edən zaman siyasi mülahizələri deyil, qanun layihəsinin ictimai inkişafın obyektiv qanunauyğunluqlarını əksetdirmə dərəcəsini əsas götürsə, buna daha asanlıqla nail olmaq mümkündür. |
|
|
|
TƏQDİM EDİRİK |
|
|
|
Bütün hüquqlar qorunur. Materiallardan təkrar istifadə zamanı səhifəni göstərmək vacibdir. |
Powered bu TusiSoft